Rozwód po orzeczeniu separacji

Orzeczenie przez sąd rozwodu jest możliwe przy spełnieniu kumulatywnie (łącznie) dwóch pozytywnych przesłanek rozwodowych w postaci rozkładu pożycia małżeńskiego, które musi być zupełne i trwałe. Nie zawsze łatwo jest ocenić czy rozpad małżeństwa jest na tyle trwały, iż nie istnieje możliwość naprawy sytuacji, ponownego nawiązania więzi łączących małżonków. Spróbujmy zdefiniować na czym polega rozkład pożycia i kiedy może być on uznany za trwały.

Rozkład pożycia małżeńskiego występuje wówczas, gdy występuje brak więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej pomiędzy małżonkami. Natomiast rozkład jest zupełny, gdy nie istnieje między małżonkami żadna więź duchowa, fizyczna ani gospodarcza, a więc gdy małżeństwo całkowicie przestaje funkcjonować.
Rozkład trwały występuje, gdy dokonując oceny funkcjonowania małżeństwa, opartej na doświadczeniu życiowym, dochodzimy do wniosku, że w określonych okolicznościach występujących w tej sprawie, nie ma możliwości powrotu małżonków do wspólnego pożycia. Przesłanką konieczną nie jest w tym przypadku upływ czasu. Okoliczności w sprawie, mogą potwierdzać przypuszczenie, że pomimo braku długiego okresu rozkładu małżeństwa, nie ma możliwości na ponowne nawiązanie więzi między małżonkami.

Z opisanego stanu wynika, że w Państwa małżeństwie nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, tym samym wyczerpane zostały przesłanki orzeczenia rozwodu przez sąd. Pomimo zaistnienia przesłanek rozwodowych, sąd może nie orzec rozwodu, jeżeli zachodzić będą tzw. przesłanki negatywne orzeczenia rozwodu w postaci:

1. Dobro wspólnych małoletnich dzieci (obejmuje także dzieci przysposobione) - zasada ta nigdy nie jest kwestionowana, natomiast wątpliwości budzi pojmowanie i stosowanie w praktyce tej przeszkody. Sąd Najwyższy wydał orzeczenie o charakterze wytycznych (z dnia 18 marca 1968 r. - III CZP 70/66, OSNCP 1968, poz. 77 i z dnia 9 czerwca 1976 r. - III CZP 46/75, OSNCP 1976/9, poz. 184), które maja ukierunkować orzecznictwo sądowe w celu wzmożenia ochrony rodziny, w szczególności poprzez ustalenie:
   • czy rozwód nie spowoduje osłabienia więzi z dziećmi tego małżonka, przy którym dzieci nie pozostaną,
   • czy po rozwodzie zaspokojone zostaną potrzeby materialne i emocjonalne dzieci w takim przynajmniej zakresie jak obecnie,
   • czy utrzymanie dotychczasowego stanu będzie dla dzieci bardziej korzystne niż orzeczenie rozwodu.
2. Sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego – są to określone wzorce postępowania, ustalone przez normy moralne lub obyczajowe. Przykładem takich norm, którymi kieruje się sąd orzekając o niedopuszczalności rozwodu może być jedno z orzeczeń - (Niezgodne z zasadami [...] moralności byłoby uznanie za ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego nieuleczalnej choroby małżonka, kiedy jego stan wymaga udzielenia mu materialnej i moralnej pomocy. Przesłanka ta służy ochronie małżeństwa, zatem np. choroba fizyczna małżonka może stanowić negatywną przesłankę rozwodową, z uwagi fakt, iż rozwiązanie małżeństwa w tym przypadku jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zasady te oczywiście nie odnoszą się tylko do sytuacji choroby fizycznej małżonka, ale dotyczą szeregu innych przypadków, gdzie ze względu na szczególne okoliczności rozwiązanie małżeństwa nie jest dopuszczalne.
3. Wyłączna wina małżonka, który żąda rozwodu – również stanowi przesłankę negatywną rozwiązania małżeństwa, jednakże zasada ta znajduje dwa istotne ograniczenia:
   • gdy małżonek wyraża zgodę na rozwód – zgoda musi być wyrażona w sposób jasny i wyraźny, może także być cofnięta przez małżonka, wówczas traktowana jest jakby nie została wyrażona.
   • gdy odmowa zgody jest w świetle okoliczności danej sprawy jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego – odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jeżeli nie znajduje ona uzasadnienia a jest podyktowana np. chęcią utrudnienia lub uniemożliwienia uzyskania rozwodu (Kiedy małżonek niewinny kieruje się motywami zasługującymi na potępienie z punktu widzenia moralnego, w szczególności, jeżeli istnieje podstawa do ustalenia, że małżonek niewinny odmawia zgody na rozwód wyłącznie w zamiarze szykany albo dla zemsty lub z nienawiści do małżonka winnego, uznanie odmowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego nie budzi wątpliwości - uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 16 marca 1968 r. - III CZP 70/66, OSN 1968, poz. 77).

Z Pani opisu nie wynika, żeby takie negatywne przesłanki mogły wystąpić, jednakże gdyby sąd uznał z oceniając materiał dowodowy wówczas mógłby nie orzec rozwodu. Te same przesłanki negatywne istnieją w zakresie orzekania przez sąd rozwodu i separacji, stąd wystąpienie ich spowodowałoby, że sąd separacji nie orzekłby. W Pani przypadku separacja taka została orzeczona, stąd nie widzimy podstaw do nie orzeczenia przez sąd rozwodu, tym bardziej, że od czasu orzeczenia separacji Państwa małżeństwo przesłało faktycznie funkcjonować i nic się w tym zakresie (na korzyść) nie zmieniło. Pomimo, że przesłanki te prawdopodobnie nie mają zastosowania w Pani przypadku, to jednak warto o nich pamiętać.

W przypadku braku stawiennictwa jednej ze stron, nie powoduje to niemożności przeprowadzenia postępowania w sprawie rozwodowej, gdyż zgodnie z art. 428. § 1 kpc (kodeksu postępowania cywilnego), rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Ograniczenie jedynie występuje w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda (w tym przypadku Pani będzie wnosić powództwo) na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega zawieszeniu. Po zawieszeniu postępowania należy złożyć w terminie 3 miesięcy (nie wcześniej niż po 3 miesiącach) od jego zawieszenia wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. W razie nie zgłoszenia takiego wniosku w ciągu roku po zawieszeniu, sąd umorzy postępowanie. Umorzenie wywołuje takie same skutki, jak umorzenie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron lub z powodu ich niestawiennictwa - art. 428 § 2 kpc. Jeżeli zatem mąż nie stawi się na rozprawę bez usprawiedliwienia, sąd rozprawę poprowadzi bez jego obecności. W przypadku nieobecności pozwanego na rozprawie sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego wyda wyrok zaoczny. Na wydany wyrok stronom przysługują środki odwoławcze w postaci apelacji.

Brak zgody współmałżonka na rozwód nie jest co do zasady przeszkodą w orzeczeniu rozwodu. Sąd orzekając rozwód może orzec go z winy jednego z małżonków, z winy obojga małżonków lub bez orzekania o winie. W przypadku gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozpadu pożycia małżeńskiego, a drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód i nie jest on uznany za winnego, to orzeczenie rozwodu nie jest możliwe. Odmowa taka może zostać jednak uznana przez sąd jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i wówczas nawet w sytuacji gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny, sąd wyda orzeczenie o rozwodzie (jest to jedna z przesłanek negatywnych, o których pisaliśmy powyżej).

Reasumując nie widzimy przeszkód w orzeczeniu przez sąd rozwodu. Co do samego złożenia powództwa, to musi Pani opłacić pozew (600 zł opłaty stałej), do pozwu załączyć odpis aktu zawarcia małżeństwa, nie starszy niż 6 miesięcy, odpis aktów urodzenia dzieci oraz wyrok sądu orzekający separację. W pozwie należy wskazać na okoliczności uzasadniające orzeczenie rozwodu i wskazać dowody (np. zeznania świadków), na poparcie twierdzeń zawartych w pozwie.

Porady prawne
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl