Darowizna dokonana na rzecz współmałżonków jest doliczona do spadku na potrzeby obliczenia zachowku

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2003 roku sygn. IV CK 158/02 w sytuacji, gdy spadkodawca uczynił darowiznę na rzecz uprawnionego do zachowku i na rzecz jego małżonka z zastrzeżeniem, że przedmiot darowizny wejdzie do majątku wspólnego obdarowanych, na należny uprawnionemu zachowek zaliczeniu podlega tylko wartość połowy przedmiotu darowizny. Jak wynika z uzasadnienia sądu, jeżeli uprawniony do zachowku pozostaje we wspólności ustawowej, a przedmiot darowizny uczynionej przez spadkodawcę na rzecz obojga małżonków wszedł - zgodnie z umową - do majątku wspólnego, to zachodzą podstawy, by przyjąć, że przysporzeniem na rzecz samego uprawnionego jest tylko połowa wartości tego przedmiotu.

  

Naszym zdaniem przedmiotowy wyrok nie odnosi się do opisanego stanu faktycznego. Darowizna dokonana została na rzecz małżonków objętych wspólnością ustawową do ich majątku wspólnego. W opisanym stanie faktycznym przysporzenie majątkowe dokonane zostało na rzecz dwóch osób, czyli osoby uprawnionej do zachowku oraz jej współmałżonka, który uprawniony nie jest. W tym stanie rzeczy zachodzą dwie oddzielne podstawy prawne związane z zaliczeniem dokonanej darowizny. W myśl art. 994 § 1 k.c. (kodeksu cywilnego), przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Co oznacza, że w przypadku darowizny dokonanej na rzecz osoby uprawnionej do zachowku, nie ma znaczenia dla doliczenia jej do spadku czas jej dokonania, odmiennie w przypadku darowizny dokonanej na rzecz osoby nie uprawnionej do zachowku (w tym przypadku darowizna nie będzie doliczona do spadku dla potrzeb obliczenia zachowku, jeżeli upłynął wskazany w tym przepisie 10 letni okres). Inna jest także podstawa odpowiedzialności tych osób, gdyż zgodnie z treścią art. 996 k.c. darowizna uczyniona przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zaliczona będzie na należny mu zachowek. Nadto zgodnie z treścią art. 1000 § 2 k.c. jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. W przypadku współmałżonka uprawnionego do zachowku, nie ma on możliwości zaliczenia otrzymanej darowizny na rzecz osoby uprawnionej.

 

Reasumując, naszym zdaniem dla potrzeby obliczenia zachowku należy brać pod uwagę całość dokonanej darowizny w postaci lokalu mieszkalnego, jeżeli nie upłynął 10 letni okres jaki uzależnia zaliczenie darowizny dokonanej na rzecz osoby nie uprawnionej. Po tym okresie zgodnie z powyższym wyrokiem sądu, zaliczeniu może podlegać jedynie połowa wartości darowanego lokalu mieszkalnego. Ze stanu faktycznego nie wynika, aby okres ten już upłynął, stąd dla potrzeb obliczenia zachowku należy uwzględnić wartość całej darowizny. Przeciwny wniosek prowadziłby do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego.