Do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przed małżeństwem

Zgodnie z art. 33 pkt. 1 k.r.o. (kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej. Nie oznacza to jednak, że współmałżonek nie będzie miał żadnych ewentualnych roszczeń w przypadku powstania rozdzielności i podziału majątku objętego wspólnością majątkową.

 

Należy zaznaczyć, że w przypadku finansowania remontu lub adaptacji nieruchomości środkami pochodzącymi z majątku wspólnego małżonków (majątek wspólny stanowią np. wynagrodzenia uzyskiwane przez każdego z małżonków, a także zaciągniecie kredytu spłacanego z wynagrodzeń małżonków), małżonek będzie mógł żądać odpowiedniego zwrotu takich wydatków. Zgodnie z treścią art. 45 § 1 k.r.o. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Małżonek może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

 

Przepisy powyższe stanowią podstawę prawną domagania się przez jednego z małżonków zwrotu nakładów jakie poczynione zostały kosztem majątku wspólnego (powodując jego uszczuplenie) na majątek osobisty drugiego z małżonków (powodujących jego powiększenie). Ochrona ta ma na celu nie tylko czynienie zadość zasadom współżycia społecznego ale również odnosi się do ogólnej zasady sprawiedliwości w rozliczeniach pomiędzy małżonkami. Należy zaznaczyć, że jest to uprawnienie małżonka a nie obowiązek, stąd małżonek może żądać takiego zwrotu ale z prawa tego nie musi korzystać. Z uwagi na ogólną zasadą wyrażoną w treści art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, stąd w razie podziału de facto, żądanie obejmować będzie połowę dokonanych nakładów (gdyż druga część stanowić będzie przy podziale majątek tego małżonka na rzecz, którego dokonano przysporzenia). Jedynie gdyby z ważnych powodów małżonek żądał, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku, wówczas zwrot nakładów będzie stosowny do ustalenia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

W przypadku dokonywania nakładów przez współmałżonków na nieruchomość, nie stanowiącą ich majątku, to wówczas każdemu z małżonków służyłoby roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia kosztem majątku wspólnego. Zgodnie z treścią art. 405 k.c. (kodeksu cywilnego) kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23.11.1998 roku sygn. akt II CKN 58/98. W zasadzie przyczyna wzbogacenia nie ma znaczenia dla powstania roszczenia, odrębny wypadek tworzy tu tylko świadczenie nienależne, gdzie fakt celowego działania zubożonego ma wpływ na określenie przesłanek zwrotu.

Reasumując, w opisanym stanie faktycznym Panu jako współmałżonkowi może przysługiwać roszczenie o zwrot części nakładów poniesionych na nieruchomość stanowiącą majątek odrębny współmałżonka. Jedyna różnica polega na tym, że roszczenia o zwrot nakładów w związku z podziałem majątku nie ulega przedawnieniu, natomiast roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych (w opisanym przypadku lat 10).

 

Jarosław Olejarz

www.SerwisPrawa.pl