Sąd orzekając o rozwodzie winien orzezc także o alimentach na dzieci

W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, tym samym konieczne będzie stawiennictwo współmałżonka pozwanej. Szczególna rola dowodu z przesłuchania stron może w niektórych sytuacjach prowadzić do uznania, iż pozbawienie jednego z małżonków możności złożenia zeznań w sprawie o rozwód, stanowi pozbawienie go możności obrony praw. W sprawach o rozwód i separację dowód z przesłuchania strony musi być dopuszczony z urzędu. Pominięcie tego dowodu jest możliwe tylko w sytuacjach określonych w art. 302 § 1 k.p.c. czyli, gdy z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchać można co do okoliczności spornych jedną tylko stronę, sąd oceni, czy mimo to należy przesłuchać tę stronę, czy też dowód ten pominąć w zupełności. Sąd postąpi tak samo, gdy druga strona lub niektórzy ze współuczestników nie stawili się na przesłuchanie stron lub odmówili zeznań. Jak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23.05.1974 roku sygn. akt II CR 222/74, art. 302 § 1 k.p.c. zezwala na przesłuchanie jednej tylko strony, ale treść tego przepisu i jego usytuowanie wskazują, że wprowadza on wyjątek od zasady i zezwala na odstępstwo wyłącznie ze względu na szczególne okoliczności. Zasada prawdy obiektywnej, która na tym odcinku krzyżuje się z zasadą równości stron, może niekiedy przemawiać za potrzebą przesłuchania jednej tylko strony. Podmiotowe ograniczenie w przesłuchaniu stron musi być jednak uzasadnione szczególną sytuacją. Z przyczyn natury faktycznej (art. 302 § 1 k.p.c.) można więc ograniczyć przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron do przesłuchania jednej tylko z nich wyłącznie wtedy, gdy przesłuchanie drugiej strony jest niemożliwe, albo bardzo utrudnione (np. ze względu na dłuższy pobyt za granicą) lub niecelowe (np. brak bliższych wiadomości o stanie faktycznym sprawy).

 

Mając powyższe na uwadze, sąd co do zasady nie może orzec o rozwodzie bez przesłuchania stron (chyba, że wyjątkowo zachodzą ww. przesłanki).

 

Jeżeli chodzi o ewentualne roszczenia związane z obowiązkiem utrzymania rodziny, to w myśl art. 58 § 1 k.r.o. (kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Z tego przepisu wynika, że sąd orzekając rozwód ma obowiązek orzec także o obowiązkach alimentacyjnych. Ponadto z treści art. 445 § 1 k.p.c. (kodeksu postępowania cywilnego) wynika, że w czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym. Jeżeli postępowanie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty, wszczęte zostało przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega ono z urzędu zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację co do świadczeń za okres od jego wytoczenia. Z chwilą wydania w sprawie o rozwód lub o separację postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny lub o alimenty wstrzymuje się także z mocy prawa wykonanie nieprawomocnych orzeczeń o obowiązku tych świadczeń, wydanych w poprzednio wszczętej sprawie, za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Zawarcie ugody w zakresie obowiązku alimentacyjnego sąd bierze pod uwagę, przy orzekaniu o rozwodzie i obowiązku pokrywania kosztów utrzymania rodziny.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 09.06.1975 roku sygn. akt III CRN 155/75 okoliczność, że obowiązek alimentacji dzieci jednego z rodziców został uregulowany prawomocnym wyrokiem wydanym przed wszczęciem sprawy o rozwód, nie zwalnia sądu orzekającego rozwiązanie małżeństwa od rozstrzygnięcia tej kwestii w wyroku rozwodowym. Wobec powagi rzeczy osądzonej poprzedniego wyroku alimentacyjnego, sąd orzekający rozwód nie powinien orzekać o alimentach na nowo, natomiast - jeśli w tym zakresie nie zaszła zmiana stosunków - powinien stwierdzić w sentencji, że świadczenia alimentacyjne są określone w poprzednim wydanym wyroku. W razie zaś zmiany stanu faktycznego uzasadniającego modyfikację wysokości alimentów, sąd orzekający rozwód powinien nawiązać do wyroku zasądzającego alimenty, aby uniknąć w ten sposób wątpliwości przy egzekucji oraz ewentualnych dalszych procesów. Ponadto uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 1953 roku sygn. akt C 688/51, według której wyrok orzekający rozwód musi orzekać zarazem o prawach i obowiązkach rodziców względem dzieci, przy czym orzeczenie sądu stanowi jednolita całość - zachowała swoją aktualność pod rządem kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

 

Reasumując, sąd orzekając o rozwodzie będzie musiał odnieść się do ewentualnych świadczeń alimentacyjnych. Z uwagi na fakt, iż dzieci nie są małoletnie i są w stanie same się utrzymać, należy stwierdzi, że sąd winien orzec o ustaniu o obowiązku alimentacyjnym. Należy jednak pamiętać, że określone osoby bliskie nadal mogą być obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, jeżeli uprawniony pozostaje w niedostatku. Zobowiązany do alimentów może wówczas jednak na podstawie znowelizowanego art. 144¹ k.r.o. wnosić o uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Należy także zaznaczyć, że obowiązek alimentacyjny pomiędzy byłymi małżonkami trwa mimo ustania małżeństwa. Zgodnie z art. 60 § 3 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni. Jest to obowiązek alimentacyjny związany z pozostawaniem małżonka rozwiedzionego w niedostatku. Inaczej wygląda ten obowiązek w przypadku, gdyby sąd orzekł winę rozkładu pożycia małżeńskiego. W takim przypadku małżonek, który został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.