Skutki rozwodu i separacji orzeczonej przez sąd są do siebie zbliżone

Postępowanie rozwodowe (a także o separację) może zostać przeprowadzone za zgodą obojga lub bez zgody jednego z małżonków. Oczywiście sprawa jest prostsza do przeprowadzenia gdy małżonkowie wspólnie podejmują decyzje o separacji lub rozwodzie. Przesłanki orzeczenia rozwodu zamieszczone zostały w art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej KRIO) i są nimi: zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Przy separacji wystarczy jedynie przesłanka w postaci zupełnego rozkładu (nie musi on być trwały). Rozkład pożycia małżeńskiego występuje wówczas, gdy występuje brak więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej pomiędzy małżonkami. Natomiast rozkład jest zupełny, gdy nie istnieje między małżonkami żadna więź duchowa, fizyczna ani gospodarcza, a więc gdy małżeństwo całkowicie przestaje funkcjonować. O rozkładzie trwałym możemy mówić wówczas, gdy dokonując oceny funkcjonowania małżeństwa, opartej na doświadczeniu życiowym, dochodzimy do wniosku, że w określonych okolicznościach występujących w tej sprawie, nie ma możliwości powrotu małżonków do wspólnego pożycia.

Rozwód i separacja wywołują podobne skutki prawne, z tą różnicą że w przypadku separacji małżonkowie nie mogą wejść w kolejny związek małżeński. Separacja jest pewnego rodzaju zawieszeniem małżeństwa, a rozwód jest jego całkowitym zakończeniem. Stąd łatwiej uzyskać orzeczenie separacji (w przypadku gdy oboje małżonkowie chcą separacji wystarczy ich wspólny wniosek) niż wyrok rozwodowy. Należy pamiętać, że w pewnych przypadkach sąd może pomimo zaistnienia przesłanego rozwodowych orzec o niedopuszczalności rozwodu (lub separacji). Przeszkody te zostały określone w:

• art. 56 § 2 KRIO (przeszkody obligatoryjne) - Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
• art. 56 § 3 KRIO (przeszkody fakultatywne) - Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zatem w powyższych przypadkach sąd nie orzeknie o rozwodzie i separacji. Należy jednak pamiętać że jest to zawsze indywidualne rozstrzygnięcie sądu, który ocenia sytuację pomiędzy małżonkami.

Rozwód może zostać orzeczony przez sąd z winy jednego z małżonków, z obopólnej winy lub bez orzekania o winie. Orzeczenie winy w wyroku rozwodowym ma istotne znaczenie dla obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na małżonkowi winnemu rozpadu małżeństwa.
Po pierwsze małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Mówiąc prościej małżonek żyjący w biedzie może żądać od drugiego alimentów pod warunkiem, że nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia.
Po drugie jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego (czyli płacenia alimentów), chociażby ten nie znajdował się w niedostatku. W przypadku rozwodu alimenty na drugiego małżonka płaci się co do zasady przez 5 lat licząc od orzeczenia rozwodu. Okres ten ulega skróceniu w przypadku zawarcia nowego małżeństwa przez uprawnionego. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, może przedłużyć wymieniony termin pięcioletni.

Sprawa alimentacji jest sprawą odrębną od postępowania o rozwód i separację (choć może być prowadzona także w tym postępowaniu). Obowiązek alimentacyjny ciąży na członkach rodziny. Jeżeli współmałżonek nie może się sam utrzymać może on żądać alimentów od swojego współmałżonka. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego do alimentacji (art. 135 § 1 KRIO). Przepis ten dotyczy także alimentów na małoletnie dzieci. Można zatem żądać przed sądem alimentów w wysokości niezbędnej do zaspokojenia potrzeb współmałżonka i wspólnych małoletnich dzieci. Zakres obowiązku alimentacyjnego zależeć będzie od szczególnej sytuacji uprawnionego i zobowiązanego, konkretnych warunków społeczno-ekonomicznych. Sąd na podstawie zebranych dowodów dokona oceny tych potrzeb oraz możliwości zobowiązanego. Jest to sprawa jak najbardziej indywidualna i podlegająca szczególnej ocenie przez sąd. Małżonkowie nie muszą kierować sprawy o alimenty do sądu. Mogą uzgodnić wspólnie ich wysokość i zawrzeć umowę o alimenty. Oczywiście na wysokość alimentów mają wpływ koszty ponoszone wspólnie przez małżonków, m. in. takie jak spłata kredytów bankowych. Kredyty te zaciągnięte na zakup mieszkania bądź samochodu, które stanowią wspólny majątek obciążają obojga małżonków.
Sąd orzec także może o władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi oraz o wspólnym korzystaniu z mieszkania, w którym zamieszkują współmałżonkowie, a także o podziale majątku dorobkowego. Opłata sądowa za pozew o rozwód lub o separację wynosi 600 zł. W przypadku orzekania o innych sprawach przez sąd w grę mogą wchodzić kolejne opłaty sądowe. Strona, którą nie stać na ich pokrycie może złożyć do sądu wniosek o zwolnienie z opłaty sądowej.

Porady prawne
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl