Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu rzeczy w drodze zasiedzenia, z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu

Podczas zasiadywania prawa własności, a więc w czasie biegu terminu zasiedzenia, może dojść do przeniesienia posiadania. Artykuł 176 § 1 określa ogólne zasady doliczania przez nowego posiadacza czasu posiadania poprzedniego posiadacza samoistnego przy obliczaniu terminu zasiedzenia. Zamieszczone w tym przepisie reguły doliczania czasu, znaczące dla okresów zasiedzenia, stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza.

 

Kwestia podatkowa uzależniona jest od wydanego orzeczenia przez Sąd, w którym wskazane są osoby nabywające własność na podstawie zasiedzenia. W przypadku osoby, która uzyskała posiadanie nieruchomości lecz do chwili śmierci nie nabyła jej przez zasiedzenie, spadkobierca może żądać stwierdzenia zasiedzenia na swoją rzecz z zaliczeniem okresu posiadania spadkodawcy w takiej części, w jakiej dziedziczy, przy czym należy mieć na względzie zakres zaliczanego posiadania i prawo spadkowe, obowiązujące w czasie i miejscu otwarcia spadku[1].

 

Ponadto należy zaznaczyć, że zasiedzenie nie biegnie na rzecz posiadacza, który jest współwłaścicielem, w zakresie odpowiadającym jego udziałowi we współwłasności. W takiej sytuacji, przy przeniesieniu posiadania, obecny posiadacz nie może doliczyć do czasu przez który sam posiada, czasu posiadania swego poprzednika, w zakresie odpowiadającym jego udziałowi we współwłasności (art. 176 par. 1 k.c.)[2]. Jednakże w przypadku małżonków objętych ustawową wspólnością majątkową, nie mamy do czynienia ze współwłasnością ułamkową lecz współwłasnością łączną w tym majątku, stąd zasiedzenie może nastąpić także przez jednego z małżonków.

 

Jak wynika z treści ustawa o podatku od spadków i darowizn z dnia 28 lipca 1983 roku, podatkowi od spadków i darowizn, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem zasiedzenia. Zgodnie z treścią art. 6 tej ustawy obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze zasiedzenia - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie. Zatem podstawą do ustalenia zobowiązań podatkowych w związku z zasiedzeniem jest postanowienie sądu w tym zakresie, które musi być prawomocne. Oznacza to, że uczestnicy postępowania w razie orzeczenia, które nie jest dla nich korzystne także z punktu widzenia podatkowego, winni dążyć do jego zmiany w postępowaniu odwoławczym. Po uprawomocnieniu się postanowienia, stanowi ono podstawę do ustalenia na gruncie prawa podatkowego osób zobowiązanych do zapłaty podatku oraz jego wymiaru.

Podstawę opodatkowania przy zasiedzeniu stanowi wartość nabytej nieruchomości po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru. Przy nabyciu w drodze zasiedzenia wyłącza się z podstawy opodatkowania wartość nakładów dokonanych na rzecz przez nabywcę podczas biegu zasiedzenia.

 

Jarosław Olejarz

www.SerwisPrawa.pl

[1] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.07.1993 roku sygn. akt II CRN 90/93

[2] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 09.10.1996 roku sygn. akt II CKU 23/96