Prawo żądania zachowku od obdarowanego spadkobiercy

Instytucja zachowku jest roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej nazwanej zachowkiem. Obowiązek taki powstaje w chwili śmierci spadkodawcy i należy do długów spadkowych. Osoby uprawnione nie mogą natomiast domagać się określonej części majątku spadkowego. Uprawnieni do zachowku na podstawie art. 991 § 1 Kc są zstępni (dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Zachowek należy się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. Zakładając, że spadkodawca nie pozostawił innych składników majątkowych poza przedmiotowym mieszkaniem, którego wartość szacowana jest na ok. 160 tys. zł, to Panu przysługuje zachowek w wysokości ok. 35 tys. zł (2/3 wartości spadku jaka by Panu przypadła – przy dziedziczeniu ustawowym wszystkie dzieci dziedziczyłyby w równym stopniu po 1/3 wartości spadku).

Zachowek przysługuje jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku, w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu. Roszczenie przysługuje przeciwko spadkobiercom powołanym do dziedziczenia, jeżeli jednak sami są uprawnieni do otrzymania zachowku, ich odpowiedzialność ogranicza się do wysokości nadwyżki przekraczającej ich własny zachowek (art. 999 Kc). Podobna sytuacja jest w przypadku obdarowanych, którzy także zobowiązani są do zapłaty zachowku, przy czym gdy sam obdarowany jest uprawniony do zachowku, odpowiada za zachowek niezależnie od tego jak dawno otrzymał darowiznę. Gdy nie jest uprawniony, ponosi odpowiedzialność z tytułu zachowku, gdy darowizna została dokonana przed mniej niż 10 laty oraz istnieje wzbogacenie będące skutkiem darowizny (art. 994 § 1 Kc).

Obdarowany, niezależnie czy jest czy też nieuprawniony do zachowku może zwolnić się z ciążącego na nim obowiązku, wydając uprawnionemu przedmiot darowizny.

Reasumując, w opisanej sytuacji Panu i siostrze, która nie została obdarowana przysługuje roszczenie w stosunku do obdarowanej siostry, o uzupełnienie kwoty zachowku. Termin darowizny w tym przypadku nie ogranicza odpowiedzialności w tym zakresie. Należy jednak pamiętać, że roszczenia o zachowek ulegają przedawnieniu. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkobiercy darowizny przedawnia się z upływem 3 lat od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy (art. 1007 § 2 Kc). W tym okresie musieliby Państwo wystąpić do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, a następnie po otrzymaniu postanowienia w tym zakresie wystąpić z roszczeniem do obdarowanej siostry. Dla istnienia roszczenia o zachowek nie ma znaczenia dalsze rozporządzenie mieszkaniem poprzez dokonanie dalszej darowizny mieszkania przez Pana siostrę.