Jesteś tutaj:
Uwaga! Publikacja archiwalna
Oznacza to, że od czasu jej opublikowania pojawiły się zmiany aktów prawnych, mogące wpływać na aktualność poniższej treści. SerwisPrawa.pl nie aktualizuje automatycznie wszystkich publikowanych tekstów zgodnie z obowiązującymi aktami prawnymi.

Jeżeli interesuje Cię porada prawna związana z tą tematyką, możesz skorzystać z formularza zapytania prawnego.

Brak masy spadkowej po zmarłych może wskazywać na uprawnienie do zachowku

Kategoria: Prawo cywilne
Słowa kluczowe: zachowek, spadek

Moja mama dostała zawiadomienie o wniosku o stwierdzenie spadku po jej zmarłym w 2003 roku ojcu (a moim dziadku) oraz zamarłej w 2007 roku mamie (a mojej babci). Wniosek złożyła mamy siostra. Wnosi ona o stwierdzenie, iż spadek nabyły dzieci zmarłych i podaje także w jakich częściach. Zmarli nie pozostawili po sobie testamentu a, nikt z uprawnionych nie zrzekł się dziedziczenia i nie odrzucił spadku. Co będzie przedmiotem spadku gdyż dziadkowie praktycznie nic nie mieli. Dziadkowie w 2000 roku darowali mi (czyli wnukowi) notarialnie swoją nieruchomość (działkę oraz stojący na niej dom - o wartość wtedy wycenionej na 28 tyś zł) w zamian za dożywotnią opiekę. Ustanowiłem nawet wówczas na rzecz dziadków dożywotnią i nieodpłatną służebność osobistą polegającą na prawie korzystania przez wymienionych ze wszystkich pomieszczeń położonych na parterze budynku oraz na prawie swobodnego przejścia i przejazdu przez nieruchomość, na co dziadkowie wyrazili zgodę. O co może starać się moja ciotka?

Pana ciotka po uzyskaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłych, pomimo że nie ma żadnego po nich majątku, będzie mogła starać się o zachowek. Zgodnie z art. 991 § 1 Kc (Kodeksu cywilnego), zstępnym (dzieciom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Czyli co do zasady Pana ciotka (jeżeli nie jest trwale niezdolna do pracy, może domagać się połowy tego co dziedziczyłaby na mocy ustawy po rodzicach.


Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Nie dolicza się jednak do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych. Nie dolicza się także darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), dokonanych na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Należy zatem przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania (potwierdza to wyrok z dnia 01.06.2004 roku wydany przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, sygn. akt I ACa 285/04). Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Białymstoku - Prawidłowa wykładnia art. 994 § 1 Kc, powinna być taka, że niemożność doliczania do spadku po upływie dziesięciu lat licząc wstecz od śmierci spadkodawcy dotyczy tylko darowizn, które dokonane były na rzecz osób obcych, nie będących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku (wyrok z dnia 12.11.1996 sygn. akt I ACr 308/96). Jednym słowem mówić, dokonana darowizna na Pana rzecz doliczona jest do spadku.

Doliczenia darowizny do spadku powoduje, że masa spadkowa występuje w wartości dokonanej darowizny (czyli w tym wypadku 28 tys. zł). Zakładając, że Pana dziadkowie mieli jedynie dwoje dzieci, to każdemu z nich przy dziedziczeniu ustawowym przypadałaby ½ wartości spadku. Z tej ½ wartości spadku zachowek wynosi połowę, czyli Pana ciotka może mieć do Pana roszczenie o zachowek w wysokości 7 tys. zł. Zgodnie z art. 995 Kc, wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Czyli wartość spadku z doliczeniem darowizn będzie liczona jak w stanie z dnia ich dokonania ale przy uwzględnieniu dzisiejszych cen (np. darowizna dotyczyła nieruchomości nie zabudowanej, a dziś jest ona zabudowana, to do uwzględnienia darowizny liczona będzie nieruchomość jako niezabudowana, ale wg. ceny tej nieruchomości z chwili otwarcia spadku, a nie z chwili dokonania darowizny). Oznacza to w przypadku nieruchomości odrolnionych, że będą one uznane za rolne ale cena 1 ha będzie ustalana wg. dzisiejszej ceny.

Zasadniczo w tej sprawie nie może Pan zbyt wiele zrobić, gdyż sąd wyda postanowienie o nabyciu spadku. Jedynie co mógłby Pan zrobić to wskazać na fakt, że umowa darowizny w istocie była umową dożywocia, która nie podlega doliczenia do masy spadkowej. Zgodnie z art. 908 § 1 Kc, jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Przy czym sama nazwa umowy w tym przypadku nie ma znaczenia. Zgodnie z art. 65 § 2 Kc, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

Porady prawne / Pomoc prawna
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl  

Pobierz odpowiedni wzór dokumentu
Data: 2007-11-11
Autor/źródło: Zespół serwisu SerwisPrawa.pl
Kategoria: Prawo cywilne
Słowa kluczowe: zachowek, spadek
Redakcja serwisu zastrzega, iż udzielane odpowiedzi na pytania prawne nie są i nie mogą być traktowane jako porady prawne. Osoby udzielające odpowiedzi i redakcja SerwisPrawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikłe z zastosowania się do opublikowanych treści. Wszelkie materiały z zakresu prawa znajdujące się na stronach SerwisPrawa.pl mają jedynie na celu popularyzowanie wiedzy o instytucjach prawnych oraz możliwościach ich praktycznego zastosowania.
Szukasz porady prawnej?
Prześlij swoje pytanie do doświadczonych prawników:
Wasze komentarze
Nasi partnerzy
  • InTENSO - outsourcing IT, leasing pracowniczy
  • Jakość obsługi
  • Biuro Informatyki Stosowanej FORMAT
  • Competitive Skills - Szkolenia biznesowe, rekrutacja i headhunting, doradztwo
  • Kaspersky
  • elsa
  • CBIT.pl
  • Enterprise-Gamification
  • Lazarski
  • Secret Client - tajemniczy klient, tajny klient, mystery shopping
  • Atlassian
Zobacz także
  • Kanały RSS
  • Facebook
  • Google+
® 2008 - 2014 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptacją regulaminu.