Darowizny poczynione przez spadkodawcę a prawo do zachowku

Kwestia zachowku uregulowana jest w art. 991 § 1 i następnych Kc (Kodeksu cywilnego), zgodnie z którym, zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli zatem brat nie jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni, roszczenie o zachowek przysługuje w wysokości ½ tego co przysługiwałoby mu na podstawie dziedziczenia ustawowego.

Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Nie dolicza się jednak do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych. Nie dolicza się także darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Należy zatem przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania (potwierdza to wyrok z dnia 01.06.2004 roku wydany przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, sygn. akt I ACa 285/04). Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Białymstoku - Prawidłowa wykładnia art. 994 § 1 Kc, powinna być taka, że niemożność doliczania do spadku po upływie dziesięciu lat licząc wstecz od śmierci spadkodawcy dotyczy tylko darowizn, które dokonane były na rzecz osób obcych, nie będących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku (wyrok z dnia 12.11.1996 sygn. akt I ACr 308/96).

Zgodnie z art. 995 Kc, wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Czyli wartość spadku z doliczeniem darowizn będzie liczona jak w stanie z dnia ich dokonania ale przy uwzględnieniu dzisiejszych cen (np. darowizna dotyczyła nieruchomości nie zabudowanej, a dziś jest ona zabudowana, to do uwzględnienia darowizny liczona będzie nieruchomość jako niezabudowana, ale wg. ceny tej nieruchomości z chwili otwarcia spadku, a nie z chwili dokonania darowizny). Oznacza to w przypadku nieruchomości odrolnionych, że będą one uznane za rolne ale cena 1 ha będzie ustalana wg. dzisiejszej ceny.

Ponadto zgodnie z art. 996 Kc, darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Czyli obdarowany brat, który chciałby wystąpić z roszczeniem o zachowek, musi od kwoty należnego mu zachowku odliczyć wartość darowizn, które sam otrzymał. W pozostałym zakresie, może domagać się zapłaty zachowku (o ile występuje różnica między wartością darowizny a kwotą należnego zachowku).

Reasumując sprawa wymaga dogłębnego zapoznania się z dokumentacją oraz ewentualną wyceną otrzymanych darowizn i zliczenia ich do spadku. Wówczas można zacząć rozpatrywać, ewentualne roszczenia o zachowek.

Porady prawne
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl