Darowizna mieszkania wykupionego od gminy, a uprawnienie do zachowku

Po śmierci Pani matki, dzieci mają roszczenie o tzw. zachowek. Zgodnie z art. 991 § 2 kc (kodeksu cywilnego), jeżeli uprawniony (w tym przypadku dzieci Pani matki) nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy (dotyczy to także darowizny) roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Wysokość zachowku wynosi - jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. Czyli jeżeli dzieci Pani matki, otrzymały np. darowizny (jak Pani pisze – swoje), których wartość przekracza wartość należnego zachowku, nie mogą się go domagać. Wynika to z treści art. 993 kc - Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Wartość darowizny, a tym samym roszczeń można zmniejszyć poprzez darowanie np. 1/100 udziału we własności lokalu mieszkalnego (zgodnie z art. 1000 § 1 kc - Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny). Następnie darczyńca może złożyć wniosek o zniesienie współwłasności. Naszym zdaniem, takie działanie nie stanowi darowizny, a tym samym nie zachodzą przesłanki do żądania uzupełniania zachowku przez uprawnionych do niego. Przysporzenie po stronie wnuka w tym przypadku nie stanowi przysporzenia skutkiem darowizny, a skutkiem zniesienia współwłasności, czego art. 1000 § 1 kc, nie przewiduje.
Innym rozwiązaniem jest przeniesienie własności nieruchomości na mocy umowy o dożywocie. Zgodnie z treścią art. 908 § 1 kc, jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Przeniesienie takie nie stanowi darowizny, tym samym uprawnieni do zachowku, nie mogą mieć roszczeń względem osoby, która mieszkanie przejęła na podstawie umowy o dożywocie.

Obecnie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarowaniu nieruchomościami, w art. 68 ust. 2 przewiduje, że nabywca nieruchomości dokonał jej zbycia lub wykorzystał na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem lat 10, licząc od dnia jej nabycia, a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem 5 lat, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej rewaloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu. Przepisu tego nie stosuje się w przypadku zbycia: na rzecz osoby bliskiej.

Porady prawne
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl