Darowizna a uprawnienie do zachowku

Instytucja zachowku została określona w art. 991 i następnych kc (kodeksu cywilnego). Zgodnie z art. 991 § 1 kc, zstępnym (dzieciom, wnukom…), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, przysługuje roszczenie o zachowek, w wysokości połowy wartości tego udziału, a jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Do masy spadkowej dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. Nie dolicza się drobnych darowizn a także darowizn, jeżeli dokonane zostały one na osoby nie będące spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku, dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadków (za dzień otwarcia spadku uważa się dzień śmierci spadkodawcy). W opisanym stanie faktycznym darowizna taka zostanie doliczona do masy spadkowej.
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Wartość nieruchomości można ustalić dokonując wyceny. Jest kilka modeli dokonywania wyceny nieruchomości, np. metoda porównawcza (porównanie z innymi nieruchomościami podobnymi, które w ostatnim czasie były przedmiotem sprzedaży), dochodowa (ustalenie dochodów jaka ta nieruchomość przynosi - dotyczy głównie nieruchomości komercyjnych), metoda odtworzeniowa (ustalana jako wartość nakładów poczynionych na wybudowanie identycznej nieruchomości, z uwzględnieniem jej amortyzacji).
Zgodnie z art. 1007 § 2 kc, roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat trzech od otwarcia spadku. Po tym terminie roszczenie staje się przedawnione, a tym samym zobowiązany do uzupełnienia zachowku, może powołać się na zarzut przedawnienia i odmówić spełniania świadczenia.

Jeżeli rodzice chcą dokonać przeniesienia własności nieruchomości na jedno ze swoich dzieci, bez powstawania roszczenia pozostałych o wyrównanie zachowku, w związku z dokonaną darowizną, to mogą na podstawie art. 908 kc, zawrzeć umowę o dożywocie. Polega ona na tym, że w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Umowa taka nie jest darowizną stąd nie podlega doliczeniu do masy spadkowej.

Porady prawne
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl