Przedawnienie zobowiązań publicznoprawnych oraz cywilnych

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Jest to przepis szczególny w stosunku do przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

 

Jeżeli upłynie okres przedawnienia w myśl art. 59 § 1 pkt. 9 ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe wygasa w całości. Dziesięcioletni okres przedawnienia, przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08).

 

W przypadku zatem przedawnienia należności podatkowych, w tym także należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, podatnik może wystąpić o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu zobowiązania. Należy jednak pamiętać, że okres przedawnienia zobowiązań publicznoprawnych może być przerywany i zawieszany. Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zostaje zawieszony z dniem:

1)     wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania;

2)     wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania;

3)     wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;

4)     doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia, o którym mowa w art. 33d § 2, lub doręczenia zarządzenia zabezpieczenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

 

Inaczej wygląda kwestia przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych, które są regulowane przez przepisy Kodeksu cywilnego (k.c.). Zgodnie z art. 118 k.c.jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże w myśl art. 125 § 1 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu. Również w przypadku świadczeń cywilnoprawnych okresy przedawnienia mogą być zawieszane lub przerywane. Po przerwaniu biegu okresu przedawnienia, biegnie ono na nowo. Bieg przedawnienia przerywa się:

1)     przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

2)     przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;

3)     przez wszczęcie mediacji.

 

Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.

 

Reasumując, w przypadku przedawnienia roszczeń podatkowych, wygasają one niejako z urzędu. Natomiast w przypadku roszczeń cywilnoprawnych, dłużnik może powołać się na zarzut przedawnienia. Jest to jego uprawnienie, z którego może korzystać. Nie mniej jednak w przypadku powołania się na zarzut przedawnienia wierzytelność nie może być dochodzona na drodze sądowej, ale wierzyciel może nadal domagać się spełnienia świadczenia (zapłaty). W razie przedawnienia dłużnik także może dokonać uznania długu, co przerywa bieg przedawnienia powodując, że wierzytelność może ponownie być dochodzona na drodze sądowej.

 

www.SerwisPrawa.pl