Nakłady z majątku wspólnego małzonków dokonane na nieruchomość stanowiącą majątek odrębny małżonka

Zgodnie z art. 33 pkt. 2 k.r.o. (kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. Jeżeli zatem w opisanym stanie faktycznym, darowizna dokonana zostanie przez Pani rodziców tylko na Pani rzecz (w akcie notarialnym dokumentującym darowiznę będzie wpisana tylko Pani), wówczas darowizna dokonana zostanie do Pani majątku odrębnego.

 

Nie oznacza to jednak, że współmałżonek nie będzie miał żadnych ewentualnych roszczeń w przypadku powstania rozdzielności i podziału majątku objętego wspólnością majątkową. Należy zaznaczyć, że w przypadku finansowania remontu środkami pochodzącymi z majątku wspólnego małżonków (majątek wspólny stanowią np. wynagrodzenia uzyskiwane przez każdego z małżonków, s także zaciągniecie kredytu spłacanego z wynagrodzeń), małżonek będzie mógł żądać odpowiedniego zwrotu takich wydatków. Zgodnie z treścią art. 45 § 1 k.r.o. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

 

 

Przepisy powyższe stanowią podstawę prawną domagania się przez jednego z małżonków zwrotu nakładów jakie poczynione zostały kosztem majątku wspólnego (powodując jego uszczuplenie) na majątek osobisty drugiego z małżonków (powodujących jego powiększenie). Ochrona ta ma na celu nie tylko czynienie zadość zasadom współżycia społecznego ale również odnosi się do ogólnej zasady sprawiedliwości w rozliczeniach pomiędzy małżonkami. Należy zaznaczyć, że jest to uprawnienie małżonka a nie obowiązek, stąd małżonek może żądać takiego zwrotu ale z prawa tego nie musi korzystać. Z uwagi na ogólną zasadą wyrażoną w treści art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, stąd w razie podziału de facto, żądanie obejmować będzie połowę dokonanych nakładów (gdyż druga część stanowić będzie przy podziale majątek tego małżonka na rzecz, którego dokonano przysporzenia). Jedynie gdyby z ważnych powodów małżonek żądał, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku, wówczas zwrot nakładów będzie stosowny do ustalenia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

 

 

W przypadku dokonywania nakładów przez współmałżonków na nieruchomość, nie stanowiącą ich majątku, to wówczas każdemu z małżonków służyłoby roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia kosztem majątku wspólnego. Zgodnie z treścią art. 405 k.c. (kodeksu cywilnego) kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody[1]. W zasadzie przyczyna wzbogacenia nie ma znaczenia dla powstania roszczenia. Odrębny wypadek tworzy tu tylko świadczenie nienależne, gdzie fakt celowego działania zubożonego ma wpływ na określenie przesłanek zwrotu.

 

Reasumując, w opisanym stanie faktycznym Pani mężowi będzie przysługiwało roszczenie o zwrot części nakładów czy to poniesionych na Pani nieruchomość (majątek wspólny), czy też na nieruchomość osób trzecich (Pani rodziców), gdyż przeciwna sytuacja prowadziła by do pokrzywdzenia Pani współmałżonka. Jedyna różnica polega na tym, że roszczenia o zwrot nakładów w związku z podziałem majątku nie ulega przedawnieniu, natomiast roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych (w opisanym przypadku lat 10).

 

Jarosław Olejarz

 

[1] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.11.1998 roku sygn. akt II CKN 58/98