Zakończenie działalności gospodarczej z długami - kiedy przedawnią się roszczenia wierzycieli

Instytucja przedawnienia roszczeń wynikających ze zobowiązań podatkowych regulowana jest przez przepisy prawa podatkowego. Zasadniczo zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności zobowiązania. Bieg ten może być jednak przerwany lub zawieszony. Przepisy podatkowe z uwagi na zmiany jakie miały miejsce odmiennie regulują zobowiązania podatkowe powstałe przed 1 stycznia 2003 roku oraz po tym terminie. Nastąpiła wówczas nowelizacja ustawy ordynacja podatkowa z dnia 12 września 2002 roku, która zmieniła przepisy dotyczące przedawniania zobowiązań podatkowych. Przepisy przejściowe nakazały do wszystkich zobowiązań podatkowych powstałych przed 31 grudnia 2002 roku stosować przepisy znowelizowane. Gdy jednak przepisy dotychczasowe określą korzystniejsze dla podatnika zasady i terminy przedawnień, należy stosować przepisy dotychczasowe. 

 

Obecnie do zobowiązań powstałych przed 1 stycznia 2003 roku mają zastosowanie trzy grupy przepisów:

W myśl ustawy o zobowiązaniach podatkowych bieg terminu przedawnienia przerywało:

Bieg rozpoczynał się na nowo po każdym przerwaniu, a termin przedawnienia nie mógł być dłuższy niż dalszych 5 lat. Maksymalny czas przedawnienia wynosił więc 10 lat.

 

 

Zgodnie z ordynacją podatkową jaka obowiązywała do dnia 31 grudnia 2002 roku przerwanie biegu terminu przedawnienia było możliwe dzięki zastosowaniu czynności egzekucyjnej, o której podatnika zawiadamiano. Każde kolejne wszczęcie postępowania nie przerywało biegu terminu przedawnienia.

Od 1 stycznia 2003 r. ordynacja podatkowa przewiduje przerwanie biegu terminu przedawnienia przez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnika zawiadomiono. Nowy bieg terminu przedawnienia zaczyna się od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne i każde kolejne wszczęcie postępowania nie przerywa biegu terminu przedawnienia.

 

Przedawnienie może ponadto przerwać ogłoszenie upadłości. Dodatkowo bieg ten zawiesza:

Środkiem egzekucyjnym (czynnością egzekucyjną) jest w świetle ustawy egzekucja z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń emerytalnych i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, z rachunków bankowych i innych wierzytelności pieniężnych, z praw z papierów wartościowych, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości oraz nieruchomości.

 

Zobowiązanie podatkowe ulega przedawnieniu z mocy prawa z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności podatku, skutkiem czego zobowiązanie takie, chociaż niezapłacone, wygasa łącznie z odsetkami za zwłokę. Po upływie okresu przedawnienia przestaje istnieć stosunek zobowiązaniowy pomiędzy podatnikiem i wierzycielem podatkowym. Wierzyciel, chociaż niezaspokojony, nie ma już podstaw do egzekwowania zobowiązania podatkowego. Zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego po upływie terminu przedawnienia nie może wywołać skutku w postaci przerwania tego terminu, ponieważ nie można przerwać biegu okresu, który już upłynął i dalej nie biegnie. Ponadto użycie przez ustawodawcę w art. 70 § 4 zd. 1 ustawy Ordynacja podatkowa czasu przeszłego dokonanego - "został zawiadomiony", przemawia za przyjęciem wykładni, że przerwanie biegu przedawnienia nie może nastąpić wcześniej niż zawiadomienie podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Argumentacja ta nakazuje więc przyjąć, iż obie przesłanki wskazane w ww. przepisie, to jest zastosowanie środka egzekucyjnego oraz zawiadomienie o tym dłużnika, muszą zostać spełnione przed upływem okresu przedawnienia. Podkreślić przy tym należy, iż przepis ten wskazuje jedynie moment, od którego ma na nowo biec termin przedawnienia. Nie oznacza to jednak, iż przerwanie terminu następuje w dacie zastosowania środka egzekucyjnego.

 

 

Jeżeli chodzi o przedawnienie roszczeń z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, to w obecnym brzmieniu przepisów przedawnienie składek ubezpieczenia społecznego reguluje art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Należy także zaznaczyć, że tak samo jak w przypadku zobowiązań podatkowych poprzez pewne czynności bieg terminu przedawniania może zostać zawieszony lub przerwany.

 

Jeżeli chodzi o inne roszczenia niż publicznoprawne, to przedawnienie roszczeń uregulowane zostało w art. 118 kodeksu cywilnego – Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia roszczeń wynosi lat 10, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże zgodnie z art. 125 § 1 k. c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju... przedawniają się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy.

 

 

Zatem przepis ten będzie miał zastosowanie w opisanym stanie faktycznym, gdyż roszczenie gdy jest stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat 10. Ponadto bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia  roszczenia (art. 123 § 1 pkt. 3 k.c.). Po przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo. W przypadku zatem gdy wierzyciel będzie w okresie w którym przedawnienie nie nastąpiło podejmował odpowiednie czynności np. wszczynał egzekucję, przedawnienie roszczenia nie nastąpi i zawsze będzie mogło być egzekwowane przez wierzyciela.