Do czasu działu spadku każdemu ze spadkobierców przysługują na równi przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku

W przypadku gdy do spadku powołanych jest kilku spadkobierców, do czasu działu spadku, każdemu ze spadkobierców przysługują na równi przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku, na zasadzie współwłasności łącznej. Jak stwierdza art. 1036 k.c. (kodeksu cywilnego), spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.

 

Odmiennie zatem, niż w przypadku współwłasności (przy współwłasności każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli), w przypadku rozporządzania udziałem w przedmiocie należącym do spadku, rozporządzenie takie wymaga zgody pozostałych spadkobierców. Brak zgody współspadkobierców (lub tylko niektórych spośród nich) na rozporządzenie przez spadkobiercę jego udziałem w przedmiocie należącym do spadku nie pociąga za sobą nieważności czynności prawnej rozporządzającej, lecz jedynie powoduje z mocy prawa względną bezskuteczność rozporządzenia (w stosunku do tych współspadkobierców, którzy zgody nie wyrazili). Rozporządzenie jest bowiem bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące współspadkobiercy (który zgody nie wyraził) na podstawie przepisów o dziale spadku.

 

 

Oprócz ograniczeń w zakresie rozporządzania składnikami majątku wchodzącymi w skład masy spadkowej, do czasu dokonania działu spadku, występują ograniczenia w zakresie współposiadania oraz pobierania pożytków z takich składników. Zgodnie z treścią art. 1029 § 1 k.c. (kodeksu cywilnego) spadkobierca może żądać, ażeby osoba, która włada spadkiem jako spadkobierca, lecz spadkobiercą nie jest, wydała mu spadek. To samo dotyczy poszczególnych przedmiotów należących do spadku. Do roszczeń spadkobiercy o wynagrodzenie za korzystanie z przedmiotów należących do spadku, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości, jak również o naprawienie szkody z powodu zużycia, pogorszenia lub utraty tych przedmiotów oraz do roszczeń przeciwko spadkobiercy o zwrot nakładów stosuje się odpowiednio przepisy o roszczeniach między właścicielem a samoistnym posiadaczem rzeczy. Jak podkreśla się w literaturze prawniczej, przedmiotowe roszczenie określone w art. 1029 § 1 k.c. przysługuje także spadkobiercy w części ułamkowej przeciwko współspadkobiercy przypisującemu sobie prawo do całości lub większej części spadku niż należna mu w rzeczywistości. Treścią żądania będzie wówczas dopuszczenie do współposiadania spadku.

 

 

Zgodnie z treścią art. 1029 § 2 k.c. odpowiednie zastosowanie do roszczeń współspadkobiercy stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. Jednakże jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20.11.1992 roku sygn. akt III CZP 140/92, do rozliczenia spadkobierców z pobranych przez jednego z nich pożytków z przedmiotu należącego do spadku nie ma zastosowania art. 224 k.c. Sąd stwierdził, że roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy o zwrot pożytków, o odszkodowanie za zużycie lub pogorszenie rzeczy oraz usunięcie skutków dokonanych nakładów, mają charakter uzupełniający roszczenia windykacyjne i negatoryjne. Mogą one powstać wyłącznie w stosunkach między właścicielem a posiadaczem. Nie mogą zaś zaistnieć pomiędzy współwłaścicielami. Innymi słowy, przepisy, o których mowa, odnoszą się do dziedziny stosunków zewnętrznych, natomiast przepisy o współwłasności, m.in. art. 207 k.c., do sfery układów wewnętrznych pomiędzy osobami, które mają uprawnienia w odniesieniu do rzeczy (przedmiotu) wspólnej. Właściwe zastosowanie zatem będą miały przepisy regulujące współwłasność, z ograniczeniami wynikającymi z treści art. 1029 k.c. a nie o ochronie własności.

 

Jak wynika z treści art. 207 k.c. pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Współwłaściciel, który z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli korzysta z rzeczy wspólnej, jest zobowiązany do rozliczenia uzyskanych z tego tytułu korzyści. Powyższy przepis w zw. z art. 1029 k.c. będzie miał zastosowanie w sprawie żądania rozliczenia i zwrotu ewentualnych pożytków jakie osiągnął jeden ze spadkobierców z rzeczy i praw wchodzących w skład spadku.

 

Jarosław Olejarz