Roszczenia do zachowku można pozbawić w testamencie

Co do zasady, zgodnie z art. 991 § 1 i 2 k.c. zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, a uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu. Zachowek co do zasady wynosi ½ tego co spadkobierca uprawniony do zachowku otrzymałby w wyniku spadkobrania ustawowego (chyba, że jest trwale niezdolny do pracy lub nieletni, wówczas roszczenie o zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego). W takim przypadku spadkobiercy temu przysługuje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Roszczenie to przysługuje wobec spadkobierców testamentowych, bądź obdarowanych przez spadkodawcę za jego życia.

 

Jeżeli spadkodawca dokonał darowizny wyczerpującej cały spadek, uprawniony do zachowku może dochodzić od obdarowanego roszczenia o zachowek w granicach określonych w art. 1000 k.c.[1] - Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

 

Zasadniczo wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Oznacza to tyle, że dla potrzeb obliczenia zachowku, przyjmuje się darowiznę w takim stanie w jakim została dokonana. W przypadku np. otrzymania jako darowizny spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego, wartością otrzymanej darowizny jest wartość wkładu mieszkaniowego zgromadzonego przez darczyńcę. Późniejsze zmiany, np. wykup mieszkania czyli przekształcenie go w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkaniowego nie ma wpływu na wartość darowizny. W takim przypadku wkład mieszkaniowy będzie podobnie traktowany jak kwota pieniężna. Co do zasady wchodzi on do masy spadkowej w wysokości nominalnej. Jednakże nie wyłącza to dopuszczalności określenia realnej wartości darowizny, dokonanej w formie pieniężnej na podstawie innego miernika niż nominalne wartości określonej kwoty pieniężnej, jeżeli pomiędzy datą dokonania darowizny a datą otwarcia spadku nastąpił znaczny spadek siły nabywczej pieniądza. Ustalenia realnej wartości darowizny w formie pieniężnej można stosownie do okoliczności dokonać biorąc przede wszystkim za podstawę przedmioty, które można było w danych stosunkach nabyć za kwoty będące przedmiotem darowizny[2].

 

Reasumując można stwierdzić, że Pana siostrze a córce spadkodawcy przysługuje roszczenie o zachowek w stosunku do Pana jako osoby obdarowanej przez spadkodawcę za życia. Zachowek nie przysługuje jedynie gdy na podstawie art. 1008 k.c. spadkodawca w testamencie wydziedziczy taką osobę. W myśl tego przepisu spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

Wydziedziczenie z innych przyczyn nie jest możliwe. Ponadto przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Jeżeli zatem uprawniony do zachowku nie został wydziedziczony w testamencie, ma on prawo do należnego mu zachowku. Na koniec warto dodać, że roszczenia o zachowek jak inne roszczenia cywilnoprawne ulegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 1007 § 2 k.c. roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat trzech od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Jeżeli zatem upłynął już okres przedawnienia, będzie Pan mógł uchylić się od spełnienia roszczenia o zachowek, powołując się na zarzut przedawnienia tego roszczenia.

 

Jarosław Olejarz

www.SerwisPrawa.pl

---

[1] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30.01.2008 roku sygn. akt III CSK 255/07

 

[2] Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 01.08.1986 roku sygn. akt III CZP 34/86