Doliczenie wartości darowanego mieszkania do masy spadkowej, dla potrzeb wyliczenia należnego zachowku

Przepisy ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadku i darowizn, dotyczą zakresu opodatkowania tym podatkiem w przypadku nabycia praw majątkowych lub rzeczy. Sam artykuł 16 tej ustawy określa ulgi podatkowe związane z nabyciem praw do lokalu lub budynku mieszkalnego. Przepisy te nie mają jednak zastosowania do ewentualnych roszczeń osób uprawnionych o zachowek. Kwesta zachowku regulowana jest przez przepisy kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 991 § 1 k. c. zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Instytucja zachowku ma chronić najbliższych krewnych spadkodawcy przez zupełnym nieuzasadnionym pominięciu ich w spadkobraniu, gdyż jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy testamentowemu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Termin do zgłoszenie roszczenia o wypłatę wynosi 3 lata od ogłoszenia testamentu (termin przedawnienia roszczeń). O wielkości zachowku przysługującego uprawnionemu decyduje stan istniejący w chwili otwarcia spadku, tj. czy uprawniony w tej chwili jest trwale niezdolny do pracy bądź małoletni. Punktem odniesienia przy obliczaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1 k.c. art. 924 i 925 k.c.). Ustalanie składu spadku, mianowicie różnicy między wartością stanu czynnego spadku (aktywów) i wartością stanu biernego spadku (pasywów), następuje więc, co do zasady, według reguł określonych w art. 922 k.c., nie uwzględnia się jedynie zapisów i poleceń oraz oczywiście długów z tytułu zachowku.

 

Spadkodawca jedynie może pozbawić zachowku osób uprawnionych, jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki. Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Zgodnie art. 1008 k.c. spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

Reasumując, z opisanego stanu faktycznego wynika, że nabył Pan przedmiotowe mieszkanie w wyniku powołania do spadku na mocy testamentu. W związku z tym mieszkanie takie jako zaliczone do masy spadkowej, uwzględniane jest przy obliczeniu należnego zachowku. Gdyby jednak została zawarta umowa dożywocia, w myśl art. 908§ 1 k.c., zgodnie z którą w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie, wówczas wartość nieruchomości nie byłaby doliczona do masy spadkowej dla potrzeb zachowku.