Zstępni mają prawo do zachowku jeżeli nie zostali pozbawieni tego prawa w testamencie

Co do zasady, zgodnie z art. 991 § 1 i 2 k.c. zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, a uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu. Zachowek co do zasady wynosi ½ tego co spadkobierca uprawniony do zachowku otrzymałby w wyniku spadkobrania ustawowego (chyba, że jest trwale niezdolny do pracy lub nieletni, wówczas roszczenie o zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego). Wówczas spadkobiercy temu przysługuje roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Roszczenie to przysługuje wobec spadkobierców testamentowych, bądź obdarowanych przez spadkodawcę za jego życia.

 

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Czyli darowizna dokonana na Pani rzecz przez matkę, będzie doliczona do zachowku, a Pani rodzeństwo jako uprawnieni do zachowku, będą go mogli żądać.

 

Pani matka mogła w oparciu o treść art. 1008 k.c. wydziedziczyć określone osoby. Zgodnie z tym przepisem, spadkodawca w testamencie może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

Jeżeli jednak takie wydziedziczenie nie nastąpiło, osoby te mają pełne prawo żądania należnego im zachowku.

 

Opisane w stanie faktycznym przekazanie pieniędzy na wykup mieszkania, stanowić może darowiznę lub pożyczkę, jakiej udzieliła Pani matce na wykup mieszkania. W zależności czy przekazanie tej kwoty uznane byłoby za darowiznę lub pożyczkę, w przypadku pożyczki może Pani obciążyć masę spadkową wartością spłaty tej pożyczki (dług spadkowy). Zgodnie z art. 1030 k.c. do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku. Należy jednak zaznaczyć, że z uwagi na długi upływ czasu, wierzytelność spłaty takiej pożyczki może być przedawniona. Zgodnie z art. 118 k.c. termin przedawniania roszczeń wynosi co do zasady lat 10 (w określonych przypadkach przepisy przewidują okresy krótsze). Natomiast gdyby uznać przekazanie pieniędzy jako darowiznę, to prawo do doliczenia tego długu do masy spadkowej, nie przysługiwało by Pani. Zgodnie z zasadą określoną w art. 65 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

 

Reasumując, z uwagi na fakt, że zstępni nie zostali wydziedziczeni, mogą oni domagać się należnego im zachowku od Pani jako osoby obdarowanej (uprawnionej do zachowku). Pani jedynie może obciążyć masę spadkową roszczeniem o zwrot wydatkowanej kwoty, o ile nie stanowiła ona darowizny a pożyczkę. Jednakże na Pani będzie spoczywał obowiązek dowodowy w tym zakresie, a w razie sporu sprawę ostatecznie rozstrzygnąć może sąd, na podstawie dokonania całości ustaleń faktycznych oraz zebranego materiału dowodowego.

 

www.SerwisPrawa.pl