Zwrot nienależnego świadczenia po uchyleniu obowiązku alimentacyjnego

W opisanym przypadku możemy mówić o bezpodstawnym wzbogaceniu, albo świadczeniu nienależnym. Zgodnie z art. 405 kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu mówimy, gdy osoba bez podstawy prawnej uzyskała korzyść majątkową kosztem innej osoby. Osoba ta obowiązana jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W przypadku świadczenia nienależnego, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawa zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 2 kodeksu cywilnego). Co do zasady, przed wytoczeniem powództwa winien Pan wezwać osobę, której płacił Pan alimenty do dobrowolnego zwrotu wpłaconej nienależnej kwoty. Wezwanie takie winno być złożone na piśmie i dla celów dowodowych przesłane listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. W razie nie uregulowania dobrowolnie nienależnego świadczenia, wówczas przysługuje Panu uprawnienie do wniesienie powództwa do sądu. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia jest roszczeniem cywilnym, więc właściwym sądem jest sąd cywilny, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika (osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia). Do pozwu załącza się dokumenty, będące podstawą do stwierdzenia, że świadczenie zostało spełnione nienależnie (w tym przypadku będzie to odpis wyroku, pokwitowania lub potwierdzenia dokonania wpłat, za sporny okres). 

Dłużnik może jednak odmówić spełnienia świadczenia powołując się na treść art. 409 k.c. (Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Pobierając świadczenie alimentacyjne, uprawniony nie musiał liczyć się z obowiązkiem jego zwrotu, gdyż działał na podstawie przepisów prawa i w jego granicy. Z tego też powodu może skutecznie powołać się na odpadnięcie podstawy do zwrotu świadczeń. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 07.07.2005 roku, sygn. akt IV CK 24/05, odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia (condictio causa finita) w myśl art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego zachodzi w sytuacji, gdy w chwili świadczenia jego prawna podstawa istniała, natomiast już po spełnieniu odpadła. Jest tak np. przypadku egzekwowania świadczenia zasądzonego nieprawomocnym lecz wykonalnym wyrokiem, jeżeli w sprawie doszło następnie do oddalenia powództwa. Wierzyciel, który wyegzekwował takie świadczenie nie może się więc bronić powołując się na okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu w szczególności na to, że uzyskaną korzyść zużył lub utracił (art. 409 Kodeksu cywilnego). Podobnie strona, która rozporządziła korzyścią majątkową, uzyskaną na podstawie prawomocnego wyroku, w czasie od daty uprawomocnienia się wyroku do chwili uzyskania wiadomości o jego zaskarżeniu rewizją nadzwyczajną, nie ponosi ujemnych następstw przewidzianych w art. 409 KC (in fine) w razie uchylenia tego wyroku. Powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu powstaje dopiero z chwilą uzyskania wiadomości o zaskarżeniu prawomocnego wyroku rewizją nadzwyczajną[1].

Reasumując, naszym zdaniem dopiero od chwili wytoczenia przez Pana powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, osoba uprawniona do alimentów, mogła liczyć się z odpadnięciem podstawy prawnej obowiązku alimentacyjnego, tym samym od tej chwili osoba ta mogła liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia. Zatem naszym zdaniem najwcześniejszym terminem do wyliczenia kwoty nienależnego świadczenia, będzie termin wniesienia przez Pana powództwa. Oczywiście może Pan domagać się zwrotu spełnionego świadczenia od terminu ustalonego przez sąd, jednakże z uwagi na treść art. 409 k.c. dłużnik może uchylić się od jego zwrotu.

 

---