Zajęcie rachunku spółki gdy dłużnikiem jest tylko jeden ze wspólników

Zajęcie rachunku spółki gdy dłużnikiem jest tylko jeden ze wspólników

Zgodnie z art. 863 § 1 k.c. własność rzeczy stanowi własność łączną wspólników. Przepis ten stwierdza, że wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. Ponadto w czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku wspólników, a wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Kodeks cywilny nie wyłącza ze wspólności łącznej żadnych ze składników w majątku spółki. Należy zauważyć, że środki pieniężne zgromadzone na rachunku spółki są także rzeczami ruchomymi, w rozumieniu art. 45 k.c. Tym samym środki pieniężne należące do spółki, także stanowią własność łączną wspólników. Konstrukcja prawna własności łącznej wspólników jest zasadniczo zbliżona do własności łącznej jaka przysługuje małżonkom, w których małżeństwie obowiązuje ustawowy ustrój majątkowy. Sam fakt istnienie współwłasności łącznej nie wyklucza możliwości (w pewnym zakresie) dysponowania przez każdego ze współwłaścicieli, poszczególnymi składnikami majątku stanowiącego ten rodzaj współwłasności.

Zgodnie z art. 196 § 2 k.c. współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika. W przypadku wspólników spółki cywilnej, współwłasność regulują przepisy art. 863 i następne kodeksu cywilnego. Współwłasność ta trwa do chwili rozwiązania spółki, co wynika z art. 875 § 1 k.c., który stwierdza, że od chwili rozwiązania spółki stosuje się odpowiednio do wspólnego majątku wspólników przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów poniższych. Jak już wyżej wskazano sam fakt istnienia współwłasności łącznej, nie wyklucza możliwości dysponowania składnikami majątku spółki przez wspólników. Upoważnienie to wynika z treści art. 865 k.c., który daje każdemu ze wspólników prawo a jednocześnie nakłada na niego obowiązek prowadzenia spraw spółki. Logicznym jest zatem, że każdy ze wspólników może dysponować środkami na rachunku bankowym, na którym zgromadzone są środki pieniężne należące do spółki, jednakże to prawo do dysponowania nimi jest ograniczone. Wspólnik nie może przecież dowolnie dysponować tymi środkami (np. poprzez regulowanie swoich osobistych zobowiązań), gdyż w takim przypadku nie tylko rodzi to odpowiedzialność odszkodowawczą po jego stronie, ale byłoby to sprzeczne z zasadą współwłasności łącznej jaka istnieje pomiędzy wspólnikami. Dopiero z chwilą rozwiązania spółki i zamiany ze współwłasności łącznej na współwłasność w częściach ułamkowych, wspólnikom przysługuje roszczenie o podział majątku spółki i ewentualną wypłatę odpowiedniej części środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Analogiczna sytuacja występuje w przypadku współwłasności łącznej współmałżonków, każdy z nich może dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku wspólnym, jednakże to dysponowanie doznaje ograniczeń przewidzianych w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 51 ustawy Prawo bankowe określa jedynie sposób prowadzenia rachunku wspólnego przez bank, nie decyduje jednak o tym, czy środki zgromadzone na tym rachunku stanowią współwłasność i jaki jej rodzaj. Środki na takim rachunku mogą faktycznie należeć do jednego ze współposiadaczy, a fakt możliwości dysponowania tymi środkami przez drugiego ze współposiadaczy nie powoduje, że środki te nie stają się jego własnością w całości lub w części. Konsekwencją powyższego uznania przez ustawodawcę, że własność rzeczy wspólników spółki cywilnej stanowi współwłasność łączną, jest wprowadzenie art. 778 k.p.c. zgodnie z którym, do egzekucji ze wspólnego majątku wspólników spółki prawa cywilnego konieczny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom. Należy zauważyć, że art. 8911§ 1 k.p.c. umiejscowiony jest w Tytule II Egzekucja świadczeń pieniężnych Dział III Egzekucja z rachunków bankowych. Stwierdza on jedynie, że na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi można zająć wierzytelność z rachunku wspólnego prowadzonego dla dłużnika i osób trzecich. Dalsze czynności egzekucyjne prowadzone będą do przypadającego dłużnikowi udziału w rachunku wspólnym stosownie do treści umowy regulującej prowadzenie rachunku, którą dłużnik obowiązany jest przedłożyć komornikowi w terminie tygodnia od daty zajęcia. Jest to zatem przepis czysto techniczny, który nie może stanowić samodzielnej podstawy prowadzenia egzekucji, gdyż jest sprzeczny z przepisami kodeksu cywilnego a także art. 778 k.p.c. Nie odnosi się on także wprost do wspólników spółki cywilnej, jedynie art. 8911 § 2 k.p.c stwierdza, że w razie zajęcia rachunku wspólnego dla wspólników spółki cywilnej, komornik zawiadamia pozostałych wspólników. Taka konstrukcja tego przepisu wprowadza istotne wątpliwości natury prawnej. Bowiem skoro majątek spółki stanowi współwłasność łączną, a ponadto w myśl art. 778 k.p.c. do egzekucji ze wspólnego majątku wspólników spółki prawa cywilnego konieczny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom, to trudno znaleźć uzasadnienie dla prowadzenia czynności przez organ egzekucyjny w postaci dokonania zajęcia rachunku bankowego spółki. Tak jak wyżej wskazano, współwłasność łączna wspólników jest zbliżona do współwłasności majątku dorobkowego małżonków. W tym przypadku jednak ustawodawca zapewnił ochronę, polegającą na tym, że małżonek dłużnika w drodze powództwa o zwolnienie od egzekucji, może się bronić przed zajęciem jeżeli na rachunku wspólnym małżonków zgromadzono środki, które nie wchodzą do majątku osobistego dłużnika, albo też środki, które nie pochodzą z pobranego przez dłużnika wynagrodzenia za pracę, dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Czyli co do zasady organ egzekucyjny może zająć środki współmałżonka, które stanowią jego majątek odrębny lub, które na mocy odpowiednich przepisów podlegają egzekucji. W przypadku wspólników spółki cywilnej przepisy prawa nie dopuszczają możliwości prowadzenia egzekucji z majątku spółki, gdy tytuł wykonawczy jest wydany tylko przeciwko jednemu ze wspólników.

Porady prawne / Pomoc prawna
www.SerwisPrawa.pl