Wartość darowizny doliczonej do spadku dla potrzeb ustalenia wartości należnego zachowku

Zgodnie z art. 991 k.c. (kodeksu cywilnego), zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).  Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Zgodnie z art. 931 § 1 k.c. w przypadku dziedziczenia ustawowego, w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W tym przypadku zatem, każdy ze spadkobierców na mocy ustawy dziedziczyłby po 1/3 wartości spadku, a zatem wartość zachowku wynosi co do zasady dla każdego z tych spadkobierców 1/6 wartości spadku (zakładając nie są te osoby trwale niezdolne do pracy).  

Z opisanego stanu faktycznego wynika, że spadkodawczyni dokonała darowizny. Przy obliczaniu wartości należnego zachowku dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę. Art. 995 k. c. stwierdza, że wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.  W sprawie tej odpowiadając na pytanie prawne wypowiadał się Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 26 marca 1985 roku (sygn. akt III CZP 75/84) stwierdził, że obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu. Zatem dla potrzeb dokonania wyliczenia wartości darowizny doliczonej do zachowku, należy ustalić stan nieruchomości z chwili dokonania darowizny, a następnie ustalić jej wartość wg. obecnych cen (tak jakby darowizna została dokonana w tej chwili).