Odwołanie darowizny z uwagi na niewdzięczność obdarowanego

Zgodnie z art. 898 § 1 k.c. (kodeksu cywilnego), darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. W myśl art. 900 k.c. odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Co prawda ustawodawca nie określa treści oświadczenia jakie powinno zawierać takie pismo, jednakże należy uznać, że oprócz samego oświadczenia o odwołaniu darowizny winno ono zawierać informację o owej rażącej niewdzięczności jaka jest podstawą odwołania darowizny.

 

W przypadku wykonanej darowizny (przejścia własności rzeczy na obdarowanego), zasadniczo odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności jest jedynym przypadkiem, w którym darowizna wykonana może zostać odwołana.

 

Jako przesłankę uprawnienia darczyńcy do odwołania darowizny ustawodawca statuuje rażącą niewdzięczność. Posługuje się więc typowym zwrotem niedookreślonym, pozostawiając sądowi ustalenie, czy konkretne zachowania mieszczą się w pojęciu rażącej niewdzięczności i odsyłając w tym zakresie przede wszystkim do układu norm moralnych. Dobre obyczaje w konkretnym środowisku i zwyczajowe relacje między obdarowanym a darczyńcą mogą stanowić jedno z pomocnych w ocenie zachowania obdarowanego kryteriów.

 

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, z dnia 14 kwietnia 2005 roku (sygn. akt. I ACa 60/05), przez pojęcie "rażącej niewdzięczności" należy rozumieć tylko takie czynności obdarowanego - działania lub zaniechania, które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy, np. przeciwko zdrowiu, życiu, czci, mieniu oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą - np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują czyny nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne, ale niewykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne. 

 

Darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.