Odpowiedzialność współmałżonka członka zarządu spółki na podstawie art. 299 k.s.h.

Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h. (kodeksu spółek handlowych), jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h. ma charakter ustawowej odpowiedzialności gwarancyjnej, zbliżonej do poręczenia. Przepis ten stanowi jedynie podstawę prawną dochodzenia roszczenia od zarządu spółki, nie mniej w orzecznictwie, jest pogląd, że nie jest to odpowiedzialność pełna. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, z dnia 27 listopada 2007 roku, sygn. akt. VI ACa 884/07, szkoda, której wyrównania może się domagać od zarządu wierzyciel spółki w razie jej bankructwa, obejmuje tylko straty spowodowane spóźnionym zgłoszeniem upadłości. Inaczej mówiąc, nie wszystko, co wierzycielowi należało się od spółki, jest stratą, za którą odpowiada zarząd. Sąd stwierdził, że członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada za jej długi, jeśli nie złożył w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. To znaczy, w ciągu dwóch tygodni od zaistnienia przesłanek, czyli niewypłacalności spółki.

 

Wpis określonej osoby do rejestru w charakterze członka zarządu nie rozstrzyga o ponoszeniu przez tę osobę odpowiedzialności na zasadach ustanowionych w art. 299 k.s.h. Gdy skład zarządu spółki zmieniał się, odpowiedzialność ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2003 roku, sygn. akt V CK 198/02). O tym zatem czy zachodzą przesłanki do odpowiedzialności Pana należy patrzeć przez pryzmat całej działalności spółki, w szczególności o przesłankach upadłościowych nie decyduje sama suma zobowiązań przekraczających aktywa spółki. Nie można przyjąć, aby członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością był zobowiązany do wcześniejszego ogłoszenia jej upadłości w sytuacji, gdy spółka w zasadzie na bieżąco regulowała zobowiązania, a do stanu jej niewypłacalności doszło wskutek trwającej przez dłuższy okres czasu nadwyżki wydatków nad przychodami. "Właściwy czas" do wszczęcia postępowania upadłościowego, który uwolniłby od przeniesienia zobowiązania podatkowego, to czas właściwy ze względu na ochronę wierzycieli. Za taki czas nie może być uznana chwila, w której pasywa przewyższają aktywa i z tej przyczyny dłużnik nie posiada już dostatecznych środków na zaspokojenie wierzycieli (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2004 roku, sygn. akt III SA 3215/02).

 

Jeżeli natomiast chodzi o odpowiedzialność z majątku wspólnego współmałżonków, to ogólna zasada odpowiedzialności współmałżonka za zaciągnięte zobowiązania współmałżonka określona została w art. 41 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Oczywiście w opisanym stanie faktycznym taka przesłanka nie zachodzi. W myśl art. 787 k.p.c. (kodeksu postępowania cywilnego), tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

 

Od powyższej zasady określonej w art. 787 k.p.c. przepis art. 787¹ k.p.c. wprowadza wyjątek, który mówi, że tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Tym samym przepis ten z jednej strony ogranicza ewentualną egzekucję do majątku wspólnego małżonków, w zakresie składników majątkowych stanowiących przedsiębiorstwo wchodzące w skład wspólności majątkowej, a ponadto powstała wierzytelność musiałaby powstać w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.

 

Generalnie, co do zasady, w przypadku, gdy zobowiązanie małżonka zostało zaciągnięte bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

 

Zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej nie ma skutku wstecznego i nie może tym samym pozbawiać wierzyciela możliwości zaspokojenia się z majątku wspólnego małżonków, jeśli zniesienie to nastąpiło już po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko współmałżonkowi. Bez znaczenia jest tu sposób ustania ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej. Nie może bowiem ustanie wspólności majątkowej i zniesienie współwłasności pozbawiać wierzyciela nabytych już przez niego praw.

 

Należy także zaznaczyć, że z istoty działalności gospodarczej wynika, że jest ona obliczona na uzyskanie korzyści (zysków), z których zaspokajane są potrzeby rodziny, ale zarazem - działalność ta jest prowadzona na własne ryzyko. Dlatego też ewentualne straty nie powinny być łatwo przerzucane na wierzycieli przez wykorzystywanie przewidzianych w k.r.o. mechanizmów ochrony majątku wspólnego.

 

Reasumując, w aktualnym stanie prawnym nadanie klauzuli wykonalności przeciwko współmałżonkowi dłużnika nie jest tylko kwestią natury procesowej, ale każdorazowo wymaga rozważenia przez sąd merytorycznych przesłanek odpowiedzialności, określonych w art. 41 § 1 i 2 KRO, a na zarzut tego małżonka - również innych okoliczności. Z opisanego stanu sprawy trudno jednoznacznie stwierdzać o niemożności uzyskania klauzuli wykonalności, albowiem istnieje wiele przesłanek, które sąd może wziąć pod uwagę w takim postępowaniu (np. forma sprawowania zarządu spółki na podstawie samo zatrudnienia, lub posiadane udziały w spółce itp.), które mogą doprowadzić do nadania klauzuli na współmałżonka, nie mniej jednak jest to dość trudne, a czasem wręcz praktycznie niemożliwe.

 

Porady prawne

www.SerwisPrawa.pl