Umowa o dozywocie to nie to samo co umowa darowizny

Z opisu wynika, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z instytucją dożywocia. Zgodnie z art. art. 908 § 1 k.c. jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Umowa taka nie stanowi umowy darowizny lecz jest umową odpłatą. Z jednej strony zbywca przenosi na nabywcę nieruchomość, a z drugiej strony nabywca (zamiast zapłacić cenę) zobowiązuje się do dożywotniego utrzymania zbywcy (dożywotnika).  Jeżeli została zawarta zatem umowa dożywocia, pozostałym uprawnionym do zachowku nie przysługuje roszczenie w tym zakresie, gdyż umowa dożywocia do zachowku nie jest doliczana. Wynika to z treści art. 993 k.c. W myśl tego przepisu przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny (wartość darowanej rzeczy z chwili dokonania darowizny) uczynione przez spadkodawcę. Zatem jedynie w przypadku gdyby matka zawarła umowę darowizny a nie umowę dożywocia to wówczas darowizna taka zaliczona byłaby do spadku i można by żądać od obdarowanego należnego zachowku. Decydujące w zawartej umowie jest jaki był zamiar stron umowy (czyli matki dokonującej przeniesienia własności nieruchomości na córkę i córki, która zobowiązała się do opieki nad matką – art. 65 § 2 k .c. - w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu). Z tego też względu nawet gdyby sama umowa nazywała się umową darowizny, to i tak umowa taka może podlegać interpretacji w zakresie celu jej zawarcia. W opisanym przypadku wydaję się, że jest to umowa o dożywocie.

 

Jeżeli nawet założyć, że mamy w tym przypadku do czynienia z darowizną a nie z dożywociem, to jak opisano w stanie faktycznym, pozostałe osoby uprawnione do zachowku otrzymały darowizny odpowiednich kwot pieniężnych. Tym samym ewentualne roszczenia o zachowek uległy by pomniejszeniu o otrzymane kwoty. Wysokość zachowku określona została w art. 991 § 1 k.c. - zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Samo postępowanie dowodowe w takich sprawach może opierać się na dokumentach jak również na dowodach z zeznań świadków oraz wysłuchania stron. Trudno nam oceniać czy sąd i w jakim zakresie uzna zebrany materiał dowodowy, jednakże w przypadku gdyby zeznania wszystkich świadków, za wyjątkiem jednej z sióstr wskazywał, że otrzymała ona również darowiznę pieniężną, to sąd może takie dowody uznać i od należnego zachowku odjąć kwotę otrzymanej w pieniądzu darowizny.

 

Na koniec należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1007 § 2 k.c. roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat trzech od otwarcia spadku (czyli od śmierci spadkodawcy). Zarzut przedawnienia jest prawem tej osoby, przeciwko której przysługuje roszczenie. Oznacza to, że osoba ta może (ale nie musi) powołać się na przedawnienie, co skutkuje wówczas niemożnością dochodzenia roszczeń na drodze sądowej. Proszę jednak pamiętać, że przedawnienie może być przerywane i zawieszane. Jeżeli zatem nie nastąpiło przerwanie lub zawieszenie okresu przedawnienia, to trzy lata od śmierci spadkodawcy roszczenia o zachowek się przedawniły, a jeżeli osoba zobowiązana (w tym przypadku córka, która otrzymała nieruchomość) powoła się na zarzut przedawnienia, roszczenie to nie będzie mogło być dochodzone przed sądem.

 

Porady prawne

www.SerwisPrawa.pl