Jesteś tutaj:
Uwaga! Publikacja archiwalna
Oznacza to, że od czasu jej opublikowania pojawiły się zmiany aktów prawnych, mogące wpływać na aktualność poniższej treści. SerwisPrawa.pl nie aktualizuje automatycznie wszystkich publikowanych tekstów zgodnie z obowiązującymi aktami prawnymi.

Jeżeli interesuje Cię porada prawna związana z tą tematyką, możesz skorzystać z formularza zapytania prawnego.

Darowizna a dożywocie w przypadku zachowku

Moja mama zmarła w marcu 2013 roku, a przed śmiercią przed ok. 10 lat przekazała majątek bratu w akcie darowizny. Nie zostałam wydziedziczona, jestem osoba z kręgu spadkobierców. Oprócz daty dokonania notarialnie aktu darowizny chce poznać też treść umowy darowizny. Czy należy mi się w tej sytuacji zachowek czy też nie?

Uprawnionym do zachowku przysługują roszczenie o zachowek także względem osób obdarowanych przez spadkodawcę za życia. Zgodnie z art. 994 § 1 k.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. W przypadku zatem dokonanych przez spadkodawcę darowizny za życia, która w rezultacie prowadzi do uszczuplenia przyszłej masy spadkowej, przy obliczaniu należnego zachowku doliczone do spadku będą wszystkie takie darowizny (poza darowiznami w drobnych prawach życia codziennego), dokonane nie więcej niż przed 10 laty licząc od otwarcia spadku, a także te darowizny, które zostały dokonane przez spadkodawcę ponad 10 laty, ale zostały dokonane na rzecz najbliższej rodziny (osób uprawnionych do zachowku lub spadkobierców).

 

Czym innym jest jednak przeniesienie własności nieruchomości w postaci zawarcia umowy dożywocia. Umowa taka ma podobny skutek do darowizny gdyż następuje przeniesienie własności nieruchomości (umowa darowizny może być obciążona także służebnością osobistą dożywocia), jednakże umowa dożywocia nie jest umową nieodpłatną jak darowizna. Definicja ustawowa umowy dożywocia określona została w art. 908 § 1 k.c. zgodnie z którym, jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

 

 

Dlatego też w przypadku ustalenia, że w opisanym stanie faktycznym zawarta została umowa darowizny to wówczas istnieje możliwość, przy obliczaniu Pani zachowku, uwzględnienia jej wartości. Jeśli była to umowa dożywocia, na mocy której doszło do przekazania nieruchomości, to wówczas przy obliczaniu wartości należnego zachowku wartość tej nieruchomości nie będzie uwzględniona. Treść art. 994 § 1 k.c. jest jednoznaczna i nie pozwala aby przy obliczaniu należnego zachowku uwzględniać także wartość nieruchomości przekazanej na mocy umowy dożywocia.  

 

 

Reasumując, w opisanym stanie faktycznym, należy zapoznać się z treścią aktu notarialnego sporządzonego z udziałem Pani mamy. Pozwoli to na ustalenie kiedy doszło do przeniesienia własności majątku w tym - nieruchomości (daty), oraz na ustalenie, czy była to umowa darowizny, czy też umowę dożywocia. Możliwość zapoznania się z treścią aktu notarialnego przez osoby nie uczestniczące w tej czynności przewidują przepisy ustawy z dnia 14.02.1991 roku Prawo o notariacie (Dz. U. 1991 Nr 22 poz. 91 ) w art. 110 § 2,zgodnie z którym za zgodą stron lub na podstawie prawomocnego postanowienia sądu jest to możliwe. Może więc Pani zatem zwrócić się do brata o możliwość zapoznania z treścią aktu albo wystąpić na drogę sądową. W tym celu musi Pani złożyć wniosek do Sądu Okręgowego według siedziby notariusza który sporządził akt notarialny z udziałem Pani mamy i brata. W treści samego wniosku musi Pani wskazać, że zamierza Pani dochodzić należnego Pani zachowku i w Pani interesie jest zapoznanie się z jego treścią. Sąd w opisanej przez Panią sytuacji powinien wniosek uwzględnić, a wówczas Pani z odpisem postanowienia Sądu Okręgowego powinna się udać do notariusza który sporządził akt i powinien on na Pani żądanie sporządzić wypis z tego aktu. Opłata od wspomnianego wniosku to zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłata stała od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego i wynosi ona 40,00 złotych.

Może także Pani udać się do wydziału ksiąg wieczystych sądu, który prowadzi księgę wieczystą nieruchomości, która była przedmiotem przeniesienia własności. W księdze wieczystej znajduje się odpis aktu notarialnego, który stanowił podstawę wpisu zmian w księdze wieczystej. W tym wypadku każda osoba ma prawo przeglądać księgi, więc nie będzie miała Pani problemu z dotarciem do dokumentów. Wymaga to jednak osobistego stawiennictwa w sądzie prowadzącym księgi wieczyste dla przedmiotowej nieruchomości. W takim wypadku nie otrzyma Pani żadnego odpisu ale będzie Pani miała wiedzę na temat tego, jaki charakter miała umowa i kiedy została zawarta.

 

Jarosław Olejarz

Radca prawny

 

 

Pobierz odpowiedni wzór dokumentu
Data: 2013-11-12
Autor/źródło: Zespół serwisu SerwisPrawa.pl
Kategoria: Prawo cywilne
Słowa kluczowe: spadek, zachowek, darowizna, scheda spadkowa, uprawniony do zachowku, obdarowany, darczyńca, spadkodawca, spadkobierca, doliczenie do zachowku
Redakcja serwisu zastrzega, iż udzielane odpowiedzi na pytania prawne nie są i nie mogą być traktowane jako porady prawne. Osoby udzielające odpowiedzi i redakcja SerwisPrawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikłe z zastosowania się do opublikowanych treści. Wszelkie materiały z zakresu prawa znajdujące się na stronach SerwisPrawa.pl mają jedynie na celu popularyzowanie wiedzy o instytucjach prawnych oraz możliwościach ich praktycznego zastosowania.
Wasze komentarze
Nasi partnerzy
  • InTENSO - outsourcing IT, leasing pracowniczy
  • Jakość obsługi
  • Biuro Informatyki Stosowanej FORMAT
  • Competitive Skills - Szkolenia biznesowe, rekrutacja i headhunting, doradztwo
  • Kaspersky
  • elsa
  • CBIT.pl
  • Enterprise-Gamification
  • Lazarski
  • Secret Client - tajemniczy klient, tajny klient, mystery shopping
  • Atlassian
Zobacz także
  • Kanały RSS
  • Facebook
® 2008 - 2022 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptacją regulaminu.