Jesteś tutaj:
Uwaga! Publikacja archiwalna
Oznacza to, że od czasu jej opublikowania pojawiły się zmiany aktów prawnych, mogące wpływać na aktualność poniższej treści. SerwisPrawa.pl nie aktualizuje automatycznie wszystkich publikowanych tekstów zgodnie z obowiązującymi aktami prawnymi.

Jeżeli interesuje Cię porada prawna związana z tą tematyką, możesz skorzystać z formularza zapytania prawnego.

Darowizna a prawo rodzeństwa do zachowku

Otrzymałem aktem notarialnym darowiznę w postaci spółdzielczego mieszkania własnościowego (matka byłą jedynym właścicielem). Mama zamieszkała u jednej z moich sióstr ale siostra nie ponosi żadnych kosztów jej utrzymania, gdyż mama daje jej część emerytury, a resztę do ustalonej kwoty dopłacam ja. W tek chwili część rodzeństwa domaga się abym połowę lub całość mieszkania darował innej siostrze, która po śmierci mamy podzieli ten lokal na wszystkich po równo. Ja nie mam nic przeciwko temu bo, ale czy nie będzie ciążył na mnie obowiązek opieki nad matką oraz zachowku?

Przede wszystkim należy rozgraniczyć dwie odrębne kwestie, a mianowicie rozporządzenie mięśniem jakim jest dokonanie ew. darowizny przez Pana na rzecz Pańskiego rodzeństwa, od przysługujących im roszczeń w stosunku do Pana o należny im zachowek. W pierwszej kolejności należy ustalić charakter prawny oraz obowiązki wynikające z dokonanej przez Pana matkę darowizny.

 

 

Po pierwsze darowizna została dokonana z wyłączeniem jej ze schedy spadkowej. Obowiązek zaliczania darowizn na schedę spadkową jest powiązany z dziedziczeniem ustawowym. Jego wypełnienie następuje w dziale spadku. Nie występuje on przy dziedziczeniu testamentowym, nie może też być nałożony przez testatora na spadkobierców testamentowych. Kwestia zaliczenia bądź nie zaliczenia określonej darowizny na schedę spadkową nie ma jednak znaczenia w przypadku żądań związanych z prawami do zachowku. Instytucja zaliczania darowizn na schedę spadkową służy do przywrócenia właściwych proporcji między korzyściami uzyskiwanymi w ramach dziedziczenia ustawowego przez poszczególnych spadkobierców, zachwianych darowiznami poczynionymi przez spadkodawcę za życia na rzecz niektórych spadkobierców (z pominięciem innych). W tym zakresie są to odrębne uprawnienia i dotyczą odrębnych etapów związanych z dziedziczeniem. Zaliczenie darowizny na schedę spadkową wiąże się z ustaleniem udziału w spadku, a doliczenie darowizny do wartości spadku jest związane z uprawnieniem do zachowku, i ma znaczenie dla ochrony praw majątkowych określonych w art. 991 k.c. spadkobierców ustawowych.

 

 

 

Po drugie darowizna dokonana została z ustanowieniem służebności osobistej w postaci dożywotniej służebności zamieszkania w lokalu mieszkalnym, który jest przedmiotem darowizny. Służebność mieszkania określona została w art. 301 § 1 k.c. (Kodeksu cywilnego). Służebność ta polega na umożliwieniu uprawnionemu względnie osobom mu towarzyszącym (przede wszystkim w ramach rodziny) zamieszkiwania w nieruchomości nie stanowiącej własności osoby uprawnionej. W ramach służebności mieszkania uprawniony nie może wykonywać innych uprawnień niż polegające na korzystaniu z rzeczy w celach mieszkaniowych. Przedmiotem tej służebności osobistej może być wyłącznie nieruchomość jako całość, w tym przede wszystkim lokal. Nie oznacza to jednak, że uprawniony zawsze może albo musi korzystać z całej nieruchomości. Wykonywanie jego prawa może być określone w ramach umowy między właścicielem a tym, na czyją rzecz ma być ustanowiona służebność. Ograniczenie zamieszkania w ramach treści służebności mieszkania może dotyczyć poszczególnych pomieszczeń mieszkalnych, a nawet ich części. Sąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna w wyroku z dnia 5 kwietnia 1985 roku sygn.. akt III CRN 71/85 stwierdził, że służebność mieszkania uprawnia osobę, której ona przysługuje nie tylko do korzystania z mieszkania, lecz również z pomieszczeń lub urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku. Są to uprawnienia tak szerokie, że treść tej służebności jest podobna do treści użytkowania. Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie. Inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego.

 

 

Ustanowienie służebności osobistej dożywotniego mieszkania nie oznacza, ze musi Pan ponosić koszty utrzymania osoby uprawnionej (w tym wypadku matki). Służebność taka mimo, że podobna do umowy dożywocia nie ma takiego jak ta umowa charakteru. Obowiązek taki powstaje jednie w przypadku określonym w art. 897 k.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

 

 

 

Natomiast prawo do zachowku przysługuje określonej osobie uprawnionej (zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy), która nie została powołana do spadku po śmierci spadkobiercy, ani też za życia spadkodawca nie przekazał jej darowizny, która może być zaliczona na należny jej zachowek. Prawo to wynika z treści art. 991 § 1 k.c. (kodeksu cywilnego), zgodnie z którym, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Uprawnionym do zachowku przysługują roszczenie o zachowek także względem osób obdarowanych przez spadkodawcę za życia. Zgodnie z art. 994 § 1 k.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Prawidłowa wykładnia art. 994 § 1 k.c. powinna być taka, że niemożność doliczania do spadku po upływie dziesięciu lat licząc wstecz od śmierci spadkodawcy dotyczy tylko darowizn, które dokonane były na rzecz osób obcych, nie będących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku.

W przypadku zatem dokonanych przez spadkodawcę darowizn za życia, które w rezultacie prowadzą do uszczuplenia przyszłej masy spadkowej, przy obliczaniu należnego zachowku doliczone do spadku będą wszystkie darowizny (poza darowiznami w drobnych prawach życia codziennego), dokonane nie więcej niż przed 10 laty licząc od otwarcia spadku, a także te darowizny, które zostały dokonane przez spadkodawcę ponad 10 laty, ale na rzecz najbliższej rodziny (uprawnionych do zachowku).

 

 

Reasumując, w opisanym stanie faktycznym dokonanie przez Pana darowizny na rzecz osoby trzeciej (w tym przypadku Pańskiej siostry) nie zwolni Pana z ewentualnego roszczenia jakie będzie przysługiwać Pana rodzeństwu o uzupełnienie zachowku. Pan jako obdarowany, będący jednocześnie uprawnionym do zachowku, ponosi odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku w granicach różnicy pomiędzy wartością wzbogacenia, będącego skutkiem darowizny, a wartością należnego mu zachowku. Zaliczenie darowizny na zachowek następuje w takim przypadku zgodnie z art. 996 k.c. Odpowiada zatem Pan wobec innych uprawnionych do zachowku w granicach aktualnie istniejącego wzbogacenia. Może Pan jako obdarowany zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny (art. 1000 § 3 k.c.). Jednakże wydanie przedmiotu darowizny winno nastąpić na rzecz wszystkich uprawnionych do zachowku, tzn. nie może pan dokonać darowizny na rzecz jednej osoby uprawnionej, choćby ona miała dokonać dalszej darowizny. Taka czynność (darowizna) nie będzie stanowić wydania przedmiotu darowizny określonej w art. 1000 § 3 k.c. na rzecz wszystkich uprawnionych a jedynie na rzecz tej jednej osoby, czyli pozostałe osoby mogłyby żądać nadal uzupełnienia zachowku.  

 

 

W naszej ocenie winien Pan albo po otwarciu spadku w razie śmierci Pańskiej matki wydać przedmiot darowizny na rzecz wszystkich uprawnionych, która zgodnie z przepisami prawa spadkowego zostanie włączona do masy spadkowej i podlegać będzie działowi spadku, albo w razie żądania uzupełnienia masy spadkowej w związku z otrzymaniem darowizny, dokonać zapłaty wówczas odpowiedniej kwoty. Jeżeli chodzi o obowiązek utrzymania to jak już wyżej wskazano ciąży on na Panu obecnie na równi z pozostałymi zstępnymi. Jedynie jeżeli po wykonaniu darowizny Pani matka jako darczyńca popadnie w niedostatek, wówczas Pan jako obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania.

 

Jarosław Olejarz

Radca prawny

 

Pobierz odpowiedni wzór dokumentu
Data: 2012-10-01
Autor/źródło: Zespół serwisu SerwisPrawa.pl
Kategoria: Prawo cywilne
Słowa kluczowe: zachowek, uprawnienie do zachowku, darowizna, roszczenie o zachowek, dożywocie, służebnośc osobista
Redakcja serwisu zastrzega, iż udzielane odpowiedzi na pytania prawne nie są i nie mogą być traktowane jako porady prawne. Osoby udzielające odpowiedzi i redakcja SerwisPrawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikłe z zastosowania się do opublikowanych treści. Wszelkie materiały z zakresu prawa znajdujące się na stronach SerwisPrawa.pl mają jedynie na celu popularyzowanie wiedzy o instytucjach prawnych oraz możliwościach ich praktycznego zastosowania.
Wasze komentarze
Nasi partnerzy
  • InTENSO - outsourcing IT, leasing pracowniczy
  • Jakość obsługi
  • Biuro Informatyki Stosowanej FORMAT
  • Competitive Skills - Szkolenia biznesowe, rekrutacja i headhunting, doradztwo
  • Kaspersky
  • elsa
  • CBIT.pl
  • Enterprise-Gamification
  • Lazarski
  • Secret Client - tajemniczy klient, tajny klient, mystery shopping
  • Atlassian
Zobacz także
  • Kanały RSS
  • Facebook
® 2008 - 2022 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptacją regulaminu.