Oskarżyciel posiłkowy lub powództwo z oskarżenia prywatnego

Zgodnie z art. 53 kpk (kodeksu postępowania karnego), pokrzywdzonemu przysługuje uprawnienie do występowania w sprawie jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego, przy czym uprawnienie to przysługuje tylko w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. Jak sądze, w tym przypadku została nadana kwalifikacja prawna z art. 262 § 1 kk (kodeksu karnego), które to przestępstwo ścigane jest z oskarżenia publicznego. Może zatem być stosowane uprawnienie pokrzywdzonego przewidziane w art. 53 kpk.

Należy jednak zaznaczyć, że aby sprawca mógł podlegać odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, muszą zostać spełnione wszystkie przesłanki wynikające z ustawy przewidującej odpowiedzialność karną za taki czyn, która obowiązywała w chwili jego popełnienia, a ponadto sprawcy należy przypisać winę a szkodliwość społeczna czynu jest więcej niż znikoma (art. 1 kodeksu karnego). Z opisanego stanu faktycznego można domniemywać, że prokuratura mogła umarzając sprawę, kierować się właśnie tą normą prawną.
Ponadto sprawa jest już dość odległa w czasie, więc zakładając nawet, że mamy w tym przypadku do czynienia z przestępstwem, może zachodzić inna okoliczność uniemożliwiająca ukaranie sprawcy tego czynu, a mianowicie przedawnienie karalności. Zgodnie z art. 101 § 1 kk, karalność przestępstwa ustaje, w określonym przez prawo czasie, w zależności od rodzaju przestępstwa. Jeżeli od popełnienia przestępstwa upłynęło więcej niż 5 lat, w przypadku pozostałych występków, do których zaliczymy czyn z art. 262 § 1 kk (występek zagrożony karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat), to nastąpiło w tym wypadku przedawnienie. Zgodnie z art. 17 § 1 ust. 6 kpk, nie wszczyna się postępowania a wszczęte umarza, gdy nastąpiło przedawnienie karalności. Wniesienie aktu oskarżenia w takim przypadku, czy przez prokuratora (gdyby postępowania nie umorzył z niewiadomych przyczyn), czy też przez oskarżyciela posiłkowego lub powoda cywilnego, spowoduje umorzenie postępowania przez sąd z mocy prawa.

Wracając jednak do oskarżyciela posiłkowego. Co do zasady, oskarżyciel posiłkowy występuje jedynie na etapie postępowania sądowego, a nie postępowania przygotowawczego, tzn. status oskarżyciela posiłkowego występuje po wniesieniu aktu oskarżenie przez prokuratora do sądu, co wynika z treści art. 54 § 1 kpk - Jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego.
Zgodnie z art. 54 § 2 kpk - odstąpienie oskarżyciela publicznego od oskarżenia nie pozbawia uprawnień oskarżyciela posiłkowego, w takim przypadku będzie on dział zamiast prokuratora. Wyjątek ten jest możliwy na zasadach określonych w art. 55 § 1 kpk, tzn. w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania. Wówczas pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu, wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora.
Wniesiony akt oskarżenia zgodnie z art. 55 § 2 kpk zawiera przymus adwokacki, co wynika ze stwierdzenia, że powinien być sporządzony przez adwokata. Ustawodawca ustanawiając przymus adwokacki posłużył się słowem określającym powinność, albowiem od zasady tej dopuścił wyjątek, gdy pokrzywdzonym jest instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, akt oskarżenia może sporządzić także radca prawny. W tym stanie prawnym akt oskarżenia, który nie będzie sporządzony zgodnie z normą art. 55 § 2 kpk, będzie zawierał braki formalne, które uniemożliwią nadanie mu dalszego biegu. Trudno się odnosić do sensu prowadzenia sprawy bez dogłębnego zapoznania się z dokumentacją i dowodami zebranymi w przedmiotowym postępowaniu. Nie mniej jednak, w postępowaniu karnym, raczej przychylalibyśmy się do stanowiska prokuratury, w zakresie umorzenia postępowania.

Porady prawne
Internetowa Kancelaria Prawna
www.SerwisPrawa.pl